Juist kleine, alledaagse rituelen maken gelukkig: 10 ideeën voor je eigen ritueel
Rituelen spelen een verrassend grote rol in ons leven. Na heftige gebeurtenissen geven ze weer grip op het leven, maar ze geven ook de gewone dagen glans. Zo las je betekenisvolle rituelen in voor verschillende momenten en gebeurtenissen.
Rituelen zijn symbolische handelingen die we bewust herhalen die het leven betekenis geven. Niet alleen bij grote mijlpalen, zoals geboorte, huwelijk of afscheid, maar juist ook in het alledaagse. Uit onderzoek blijkt dat vooral kleine, persoonlijke rituelen diep indruk maken. Kinderen herinneren zich later niet zozeer de grote uitjes, maar juist de zelfbedachte verhaaltjes voor het slapengaan, grapjes, begroetingen en gezamenlijke eetmomenten. Zulke rituelen geven een gevoel van verbondenheid, waardoor ze zich veilig en geliefd voelden.
Waarom zijn rituelen zo belangrijk?
Rituelen zijn zelfs zo verweven met ons bestaan dat antropologen nooit een cultuur hebben gevonden zonder ritueel. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat rituelen meerdere behoeften vervullen. Ze maken momenten bijzonder, vergroten onze betrokkenheid, bieden houvast bij verandering en zijn een buffer tegen stress, bijvoorbeeld bij scheiding, verlies of andere ingrijpende gebeurtenissen. Rituelen herstellen dan het gevoel van controle dat vaak verloren gaat.
Hoewel veel traditionele rituelen verdwijnen (bijvoorbeeld door ontkerkelijking en individualisme), is de behoefte eraan onverminderd groot. Juist in een snelle, individualistische samenleving kunnen zelfbedachte, betekenisvolle rituelen het leven rust, samenhang en zin geven.
10 ideeën voor je eigen ritueel
En die rituelen, zeggen deskundigen, kunnen we heel goed zelf bedenken. Met deze tien ideeën creëer je je eigen ritueel:
1. Geef betekenis met symbolen
Symbolen geven betekenis zonder woorden. Daarbij is het effect vooral sterk als de symbolische betekenis en de letterlijke betekenis op elkaar lijken, want symbolen en dat waarnaar ze verwijzen liggen heel dicht bij elkaar in onze hersenen.
Water om te zuiveren, een trouwring voor verbondenheid, een kaars voor warmte en licht, donkere kleding om verdriet uit te drukken. Een geliefd voorwerp van een overledene kan helpen om diegene te herdenken, bijvoorbeeld door op oma’s sterfdag aan de hele familie thee te schenken uit haar typische gebloemde theepot. Eten is ook erg geschikt als symbool: verjaardagstaarten, paaseieren, matses, rosé om de zomer te vieren, bokbier in de herfst.
Ook in handelingen kun je veel symboliek leggen. Een boom planten voor een nieuw begin, zand erover om iets af te sluiten, elkaars handen vasthouden voor verbondenheid, iemand bij je dragen door een fotootje aan een ketting.
2. Gebruik vaste tijdstippen en volgordes
Of het ritueel nu een begroeting is van tien seconden, een wekelijks speciaal etentje of een verjaardag – een vast tijdstip helpt om duidelijk te maken dat het niet om ‘gewone tijd’ gaat maar om ‘speciale tijd’, zegt de Amerikaanse familietherapeut en onderzoeker Evan Imber-Black.
De Texaanse onderzoekers Christine Legare en André Souza deden een uitgebreide studie naar simpatias, Braziliaanse rituelen voor een hele reeks problemen en ziektes. Ze knutselden daarna hun eigen simpatias in elkaar en testten die uit op Braziliaanse en Amerikaanse proefpersonen, om te zien welke aspecten ze voor ons gevoel effectief maken.
Het bleek dat we rituelen het best vinden werken als ze een aantal keer worden herhaald, bijvoorbeeld zeven dagen achter elkaar; als ze bestaan uit meerdere stappen of handelingen; en als ze worden uitgevoerd op een vast tijdstip, zoals elke zondag, of elke avond voor het slapengaan.
3. Kies een speciale plaats
Dat kan zijn aan de rand van het bed van je kind, aan de eettafel, in een kerk, of op een plek waar een dierbare overledene graag kwam.
4. Geef ruimte voor verandering, aanpassing en spontaniteit
Rituelen hebben veel geschiedenis in zich. Het herhalen ervan geeft houvast en rust. Maar als je er te star aan vasthoudt, worden ze rigide en saai, en verliezen ze hun betekenis, waarschuwt Imber-Black.
Zo kan de invulling van Kerst met kerstliedjes rond de boom, een bezoek aan de nachtmis en een kerstdiner met een groot stuk vlees in eerste instantie heel feestelijk en verbindend zijn. Maar als de kinderen allang volwassen zijn, ze niet meer geloven en een paar vegetariër zijn geworden, maken deze onderdelen de kans op een leuke Kerst juist kleiner.
Om rituelen levend te houden moeten ze daarom genoeg ruimte bieden voor verandering en verrassing, zegt Imber-Black.
Lees ook: Zo geef je je leven betekenis
5. Betrek iedereen bij het ritueel
In onderzoek van de gerenommeerde Amerikaanse psycholoog Kathleen Vohs smaakte limonade een stuk lekkerder wanneer er een ritueel aan voorafging. Maar als de experimentleider het ritueel uitvoerde in plaats van de proefpersoon zelf, was het effect veel minder sterk.
Geef iedereen daarom een taak of onderdeel. Of nog beter: doe allemaal hetzelfde. Proefpersonen die bijvoorbeeld in een groepje synchroon met hun vingers trommelden, vonden elkaar leuker en hadden het idee dat ze meer op elkaar leken dan wanneer ze lukraak door elkaar heen trommelden.
6. Laat wat tijd zitten tussen het ritueel en de ‘consumptie’ ervan
Kathleen Vohs ontdekte in haar eetonderzoek ook dat een pauze tussen het uitvoeren van het ritueel en het opeten een nog sterker effect gaf: nóg meer voorpret, smaak en plezier bij het opeten. Bak de jaarlijkse kerstkoekjes dus in de ochtend, en serveer ze pas plechtig in de middag of avond.
7. Spreek zoveel mogelijk zintuigen aan
Onze zintuigen hebben een sterke verbinding met onze emoties en herinneringen. De eerste pepernoten roepen een hele wereld aan sinterklaasherinneringen en associaties op. De geur van zonnebrandcrème neemt ons mee naar een warm strand, ook al is het hartje winter. Kerkklokken kunnen ons tot tranen roeren.
Kleed rituelen daarom aan met geur, geluid, muziek, licht en smaak, voor een diepere beleving én herinneringen voor het leven.
8. Grijp de maaltijd aan als dagelijks ritueel voor verbondenheid
Kies een goed begin, zodat iedereen met zijn aandacht erbij is, zegt rituelendeskundige Meg Cox. Dim bijvoorbeeld de lichten en steek samen kaarsen aan; zet een dinermuziekje op; hef het glas; houd elkaars handen vast en wens elkaar iets toe.
Ook van de gesprekken aan tafel kun je een ritueel maken. Iedereen vertelt bijvoorbeeld om de beurt hoe zijn dag was, of noemt iets positiefs van de dag.
Of stop kaartjes met gespreksonderwerpen in een doosje en trek er eentje uit. Zoals: wat kun je nu dat je een jaar geleden nog niet kon? Wat maakt je vrolijk als je verdrietig bent? Wat zou je met een miljoen doen?
Overigens hoeft het niet per se de maaltijd te zijn. Meg Cox noemt een moeder van een drieling die elke avond een half uurtje theetijd inlaste. Ook toen de kinderen ouder werden bleven ze langskomen voor dat speciale moment.
9. Maak een wekelijks uitzonderingsritueel
Als je de regels elke dag duidelijk houdt – gezond eten, geen telefoons of speelgoed aan tafel, tv uit, tafelmanieren – dan wordt het een geweldig feest als die regels één keer in de week overboord gaan.
Bijvoorbeeld door elke zaterdagavond op een kleed midden in de woonkamer te picknicken, donderdag pannenkoekendag, door één keer in de week eten te maken dat je met je handen kunt eten, of door een exorbitant zondagtoetje in te voeren dat iedereen mag versieren met heel veel slagroom, hagelslag en fruit.
10. Herdenk dierbare overledenen
‘Genezende rituelen markeren het verlies, eren het leven van die persoon, geven ruimte voor het uiten van rouw, en wijzen de weg voor het verder leven,’ zegt Imber-Black.
Op je moeders sterfdag kun je bijvoorbeeld haar lievelingsrecept maken, dat meenemen naar een plek waar ze graag kwam, en om de beurt een dierbare herinnering vertellen. Door dit jaarlijks te doen, merk je dat er elk jaar minder scherpe kantjes aan het verdriet zitten.
Rouwdeskundige Riet Fiddelaers-Jaspers: ‘Iemand vertelde me dat ze op de sterfdag van haar vader altijd met haar moeder met een kan koffie en gebakjes naar het kerkhof ging. Op een bankje bij het graf aten ze dat dan lekker op. Toen haar moeder stierf hebben ze, in die traditie, de koffietafel op het kerkhof zelf gedaan. Dat paste zo bij haar.’
Lees ook: Zo belangrijk is het om een overledene te herdenken
Dit artikel verscheen eerder in Psychologie Magazine
