Narcisme op het werk: zo overleef je een narcistische baas
Successen claimen en fouten aan anderen toeschrijven, opscheppen en niet tegen kritiek kunnen. Ook op het werk komt narcisme veelvuldig voor. Een narcistische baas kan de werksfeer behoorlijk verpesten. Deze tips van psycholoog Alice Vlottes kunnen helpen hiermee om te gaan.
We vallen maar vast met de deur in huis: een narcistische persoonlijkheidsstructuur is nauwelijks te veranderen. Narcisten geloven namelijk per definitie dat het nooit aan hen kan liggen. Dat is nu eenmaal een van de verdedigingsmechanismen waarmee ze hun kwetsbare zelfbeeld in stand houden.
Wat helpt om te beseffen is dat er achter narcisme altijd een trauma schuilgaat. Volgens psycholoog Martin Apollo begint narcisme vaak bij verwaarlozing of juist een verstikkende hoeveelheid aandacht in iemands jeugd.
Ondanks dat besef blijven narcisten mensen die je het liefst vermijdt. Toch ontkom je bij narcisme op het werk vaak niet aan contact. Deze manieren uit het boek Narcisme in organisaties: Hoe overleef ik een narcistische manager? van Alice Vlottes kunnen helpen in de omgang.
1. Verpak kritiek als compliment
Narcisten kunnen niet tegen kritiek en zullen hard terugslaan, waarbij je eigen gedrag ter discussie wordt gesteld. Pak het geven van kritische feedback voorzichtig aan: ‘Fantastisch plan, heb je ook gedacht om X erbij te betrekken?’
2. Draag je baas op handen
Narcisten zijn zeer gevoelig voor waardering. Geef hem of haar de credits als die ook maar een beetje verdiend zijn. Soms betekent het dat je over je eigen ego heen moet stappen, maar je krijgt er een tevreden baas voor terug, waardoor je met meer plezier naar je werk zult gaan.
3. Herkader het gedrag
Een narcist kan de zaken zo verdraaien dat jij uiteindelijk je excuses moet aanbieden voor iets waar hij of zij eigenlijk fout zat. Gekwetst door dit onuitstaanbare gedrag? Zie het als uiting van een persoonlijkheidsstoornis; het zegt niets over jou.
Doe de test: Hoe hoog scoor jij op de Nederlandse Narcismeschaal?
Wat moet je vooral niet doen?
Hoewel mensen geneigd zijn narcisten te vermijden, is het belangrijk om ervoor te zorgen dat een narcist zich niet buitengesloten voelt. Narcisten voelen zich namelijk sneller afgewezen en zijn gevoeliger voor subtiele of ambigue signalen van sociale uitsluiting. Dit kan een vicieuze cirkel in gang zetten waarbij narcistisch gedrag steeds erger wordt.
Als narcisten zich buitengesloten voelen, ervaren ze zichzelf als slachtoffer. Dit kan ertoe leiden dat narcisten nog meer op zoek gaan naar erkenning en bewondering. Hiermee duwen ze anderen verder van zich af, wat opnieuw tot een gevoel van uitsluiting leidt – en zo is de vicieuze cirkel compleet.
Hoe voorkom je dat je jezelf verliest?
Narcisten zijn vaak geneigd anderen mensen te gebruiken om hun persoonlijke doelen te bereiken. Als je competent, vriendelijk, hulpvaardig bent, ben je een gedroomd doelwit. Daarom is het belangrijk narcisme te herkennen, zodat je met mildheid naar jezelf kunt kijken.
Om meer zelfvertrouwen te kweken en weerbaarder te worden tegenover een narcistische baas, kunnen deze tools helpen:
- Zoek de natuur op. Wandelen, bijvoorbeeld tijdens de lunchpauze, helpt om je geest leeg te maken en de dingen in het juiste perspectief te zien.
- Houd een dankbaarheidsdagboek bij. Koop een mooi schriftje waarin je elke dag drie positieve dingen schrijft of dingen waarvoor je dankbaar bent. hoe langer je het toepast, hoe gemakkelijker je je aandacht richt op wat wel goed gaat in je leven. Een bijkomend voordeel is dat je, op een moment dat het minder gaat, je kunt herlezen wat je geschreven hebt.
- Ontspan na het werk. Ga op zoek naar iets dat je graag doet en goed kunt. Tijdens je hobby ben je zo geconcentreerd dat je tijd en ruimte vergeet (ook je ergernis om het narcistische gedrag). Het is vaak ook een eenvoudige manier om met gelijkgestemde zielen in contact te komen. Dezelfde hobby beoefenen werkt immers verbindend.
- Gun jezelf hulp. Soms is je zelfvertrouwen door een collega of leidinggevende dermate ondermijnd dat professionele begeleiding aangewezen is, zoals van een coach of psycholoog. Zoek vooraf uit wat zijn of haar ervaring is met narcistisch gedrag op de werkvloer. Het vereist immers een specifieke aanpak.
Wil je meer weten over de kenmerken van narcisme en hoe je daarmee om kunt gaan? Deze training in samenwerking met GZ-psycholoog, gedragstherapeut en ervaringsdeskundige Martin Appelo geeft antwoord op 13 belangrijke vragen over narcisme.
