Tijd voor therapie: wat is exposuretherapie?
Wanneer je met mentale klachten bij een psycholoog aanklopt, krijg je vaak te maken met een specifieke behandelmethode. Maar wat houden al die verschillende therapieën eigenlijk in? In deze rubriek verkennen we de bekendste therapievormen en leggen we uit hoe ze werken. Deze keer: exposure therapie.
Wat is exposuretherapie?
Exposuretherapie helpt bij het verlichten van angstklachten, zoals angststoornissen en fobieën. In plaats van de stimulus die de angst oproept te ontwijken, word je tijdens deze therapie juist blootgesteld aan datgene waarvoor je bang bent. Op deze manier ervaar je dat de gevreesde gevolgen meestal uitblijven. Ben je bijvoorbeeld bang voor spinnen, dan ontdek je dat een spin je normaal gesproken niet bijt of aanvalt en dat vooral de verwachting daarvan angst oproept.
De onderliggende basis van exposuretherapie is klassieke conditionering. Ivan Pavlov ontdekte dat emoties, zoals angst, aangeleerd kunnen worden. Als een hond bijvoorbeeld onverwachts op je springt of je weleens heeft gebeten, krijg je sneller een negatieve associatie met honden en kun je er angst voor ontwikkelen. En omdat angst aangeleerd is, kun je de angst volgens Pavlov ook weer afleren.
Geïnspireerd op de ideeën van Pavlov ontwikkelde Joseph Wolpe in de jaren vijftig systematische desensitisatie: de eerste vorm van exposuretherapie. Tijdens deze therapie kom je steeds vaker in contact met de angstaanjagende stimulus, zoals een spin of een hond, en probeer je de angst te verminderen door ontspanning met behulp van verschillende ontspanningsoefeningen. Omdat ontspanning en angst volgens hem niet tegelijkertijd kunnen optreden, zou de angstreactie verdwijnen.
Tegenwoordig draait exposuretherapie nog steeds om het afleren van angst door blootstelling, maar niet via ontspanningsoefeningen. In plaats daarvan ervaren mensen dat hun angstige verwachtingen vaak niet uitkomen en dat de angst vanzelf afneemt als ze de situatie niet vermijden.
Is exposuretherapie iets voor mij?
Exposuretherapie is nuttig als je angstklachten ervaart die je dagelijks leven belemmeren. De therapie sluit het beste aan bij mensen die last hebben van een fobie, paniekstoornis, posttraumatische stressstoornis (PTSS) of een obsessieve-compulsieve stoornis (OCS).
Lees ook: Angst-expert over angst overwinnen (+ stappenplan voor meer lef)
Hoe ziet een behandeling eruit?
De duur van de behandeling is afhankelijk van de intensiteit van de klachten. Een volledige behandeling bestaat gemiddeld uit tien sessies, waarbij iedere sessie gemiddeld een uur duurt.
Exposuretherapie wordt in vier vormen gegeven:
- In vivo exposure: je wordt direct blootgesteld aan de stimulus waar je bang voor bent, zoals een spin of een hond. Tegenwoordig kan dit ook met virtual reality, waarmee een angstaanjagende situatie kan worden nagebootst.
- Imaginaire Exposure (IE): met behulp van de therapeut denk je actief terug aan de angstige situatie waardoor je de angst opnieuw ervaart.
- Imaginaire Rescripting (IR): je ‘herschrijft’ je trauma in je hoofd en zodat je positievere associaties krijgt met datgene waar je bang voor bent. Je stelt je bijvoorbeeld voor hoe je had willen reageren, in plaats van hoe je daadwerkelijk reageerde met angst.
- Interoceptieve exposure: je leert de lichamelijke sensaties herkennen die horen bij angst, zoals een verhoogde hartslag of kortademigheid. Door deze sensaties regelmatig op te ervaren zonder ze te vermijden, zoals tijdens ademhalingsoefeningen, leer je dat ze niet gevaarlijk zijn en dat de angst vanzelf weer afneemt.
Door je angst aan te gaan tijdens de sessies ervaar je dat je de angstige situatie aankunt en groeit je zelfvertrouwen.
Hoe vind ik de juiste therapeut?
Exposuretherapie wordt meestal toegepast binnen cognitieve gedragstherapie. Je kunt bijvoorbeeld beginnen bij de vakvereniging voor CGT: Vereniging voor Gedrags- en Cognitieve therapieën (VGCt). Deze vereniging heeft een officieel register met geregistreerde gedragstherapeuten in Nederland waar je kunt selecteren op therapeuten die gespecialiseerd zijn in angst.
Lees ook: Wat is cognitieve gedragstherapie?
Daarnaast is het net als bij andere therapievormen belangrijk dat je een goede klik ervaart met de therapeut en je op je gemak voelt om je verhaal te doen. Tijdens het eerste gesprek kun je beoordelen of de therapeut en exposuretherapie iets voor je is.
Wist je dat…?
… Exposuretherapie vaak verward wordt met EMDR, maar een ander doel heeft? EMDR heeft als doel om een negatieve ervaring te verwerken die spanning en angstklachten veroorzaakt. Tijdens exposuretherapie word je blootgesteld aan je angst, met als doel om de angstaanjagende stimulus niet meer te vermijden.
Lees ook: Tijd voor therapie: wat is interpersoonlijke therapie?
