The Holistic Psychologist Nicole LePera: ‘We helen niet door alleen maar te praten’

Haar holistische aanpak voor zelfheling bereikt een miljoenenpubliek, maar stuit op kritiek uit wetenschappelijke hoek. LePera schrikt daar niet van. ‘Mijn boodschap is niet: weg met de reguliere therapie. Maar: meer aandacht voor het lichaam. Want dat is essentieel om tot verandering te komen.’

Klinisch psycholoog Dr. Nicole LePera (43) is op social media te vinden als The Holistic Psychologist. Alleen al op Instagram heeft ze 9 miljoen volgers. Volgens LePera is de relatie met onze ouders de basis voor onze relaties met anderen en voor de problemen die we daarin ondervinden. Zoals snel boos worden of people pleasing.

Ze deelt dagelijks haar inzichten in patronen en overtuigingen die zijn ingegeven door onze jeugd en geeft handvatten voor zelfheling. Haar eerste boek How to do the work. Herken je patronen, laat je verleden los, kies wie je wilt zijn is een wereldwijde bestseller. Haar nieuwe boek Reparenting the inner child. Herken je patronen, heel je zenuwstelsel, vind compassie voor jezelf ligt nu in de boekhandels.

LePera runde een eigen praktijk in Philadelphia toen ze bij haar cliënten een patroon begon te zien. Ze werden zich in de therapiesessies bewust van hun gedachten en gedrag. Maar hoeveel inzicht er ook was, het lukte zelden om tot wezenlijke veranderingen in hun leven te komen. ‘Ze zeiden: ‘Ik heb het gevoel dat ik vastzit.”

Zelf had ze een vergelijkbare ervaring. Als kind al leefde ze met angsten. Later kreeg ze ook paniekaanvallen. Haar angststoornis werd ondanks therapie en medicatie niet veel minder. ‘De angst was er altijd. Ik sliep niet goed. Ik voelde me heel onthecht in mijn leven en mijn relaties. Dus ik begon me af te vragen: wat is er aan de hand? Waarom lopen zovelen van ons vast en waarom worden we niet beter, ook niet als we hulp krijgen?’

En?

Nicole LePera: ‘Ik ben gaan zoeken, in wetenschappelijke literatuur, in boeken van vakgenoten, online. Allereerst naar onze voorkeur voor het bekende. Verbindingen in onze hersenen worden aangelegd op basis van ons gedrag. Doen wat we altijd al deden kost de minste energie en voelt het meest aangenaam.

Verandering daarentegen is onbekend en voelt bedreigend. Maar ook onze overtuigingen maken dat we blijven vastzitten in patronen. Die overtuigingen ontstaan in onze kindertijd, in wat we toen ervaarden en welke betekenis we daaraan gaven.

Tot een jaar of zeven is ons brein egocentrisch; een kind kan alleen zichzelf zien als oorzaak van wat er gebeurt. Daardoor denkt een kind van een afwezige ouder: ik ben de aandacht niet waard. Als we ouder worden blijven we dat geloven.

Zo’n overtuiging zit diep ingesleten in ons neurale netwerk, die kunnen we niet zomaar overboord zetten. Wat wel kan, is bewust nieuwe keuzes maken die uiteindelijk tot nieuwe overtuigingen leiden. Ik kan me ernaar gedragen dat ik het waard ben om van te houden, door goed voor mezelf te zorgen en mijn emoties serieus te nemen. Zodat ik het op den duur niet alleen weet, maar mijn lichaam het ook zo voelt.’

Uw boodschap lijkt te zijn dat we allemaal wel worstelen met negatieve patronen of zelfs trauma’s uit onze jeugd.

Nicole LePera: ‘We hebben allemaal overtuigingen die zijn ontstaan in onze kindertijd. En eerlijk gezegd denk ik dat de overgrote meerderheid van ons ook traumatische ervaringen heeft. Omdat emotionele behoeften zelfs in de psychologie lang geen onderwerp waren.

Over kinderen werd nagedacht in termen van fysieke behoefte: kleding, eten. Mijn ouders zijn van de generatie: kinderen mag je zien, niet horen. Ze praten zelf ook niet over hun emoties.

Ik geloof dat de meeste ouders niet de capaciteiten hebben om volledig in onze behoeften te voorzien. Dus hebben we niet geleerd hoe we moeten omgaan met onze emoties en met stress. Dus denk ik dat het bijna onvermijdelijk is dat we momenten hebben meegemaakt die zo overweldigend waren dat ons lichaam ze heeft opgeslagen als trauma.’

Hoe werkt dat precies?

Nicole LePera: ‘Als we ons als kind niet veilig voelen en niet vrij om onszelf te zijn en onze emoties te uiten, dan passen we ons aan. We zetten een masker op of gaan een rol spelen, bijvoorbeeld die van pleaser: iemand die zich voegt, altijd ja zegt en nooit ruziemaakt.

Iemand die dat als volwassene doet, komt waarschijnlijk uit een gezin waar je het lieve kind was of een woede-uitbarsting kon voorkomen door je aan te passen. Als je dat maar lang genoeg doet uit zelfbescherming, wordt het een gewoonte. Je anticipeert op spanning of woede, al is daar geen sprake meer van.

Mensen die streberig zijn, doen dat negen van de tien keer omdat presteren in hun kindertijd veiligheid gaf. Mijn moeder had de meeste aandacht voor me als ik thuiskwam met hoge cijfers. Dan was ze emotioneel beschikbaar.’

Ligt het dan allemaal aan onze ouders?

Nicole LePera: ‘Nee, het gaat om alle interactie. Pestgedrag door leeftijdgenoten kan diep trauma nalaten. Mijn partner Lolly had op de middelbare school een docent die buitengewoon gemeen tegen haar was, en dat heeft haar beschadigd. Of stel dat je de enige bent in een gemeenschap die er anders uitziet en je je daardoor onveilig voelt. Ook dat kan traumatisch zijn.’

Waarom is het lichaam zo belangrijk in uw aanpak?

Nicole LePera: ‘Ons lichaam is cruciaal om ons gedrag te kunnen begrijpen. Het begint altijd bij het terugvinden van de connectie met je lichaam, omdat alle herinneringen ook daar liggen opgeslagen. Zelfs als we iets niet wíllen voelen, weet ons lichaam het nog. En onze overtuigingen zijn daarop gebaseerd.

Ik voelde me niet gezien door mijn emotioneel afwezige moeder. Als ik later stond te schreeuwen tegen mijn partner of weigerde nog een woord te zeggen, was dat vanwege diezelfde pijn: je ziet me niet.

Mijn emotie had meer te maken met vroeger en met de pijn in mijn systeem dan met wat mijn partner wel of niet deed. Om je emotioneel te kunnen verbinden met een ander, moet je eerst emotioneel verbonden zijn met jezelf.’

U vindt steun in de epigenetica en ook in de polyvagaaltheorie die stelt dat het zenuwstelsel ontregeld raakt als we opgroeien in een onveilige omgeving. Hoe gebeurt dat?

Nicole LePera: ‘Ik ben opgeleid met genetisch determinisme: wat in je DNA besloten ligt, staat vast. Ik dacht: ik heb een angststoornis, mijn moeder kampt al haar hele leven met angsten, dus die aanleg heb ik van haar. Dat is mijn lot.

De epigenetica stelt echter dat de omgeving bepaalt welke genen tot expressie komen en welke niet. Dat inzicht was voor mij bevrijdend. Het waren niet alleen mijn genen, het was de stressvolle omgeving waarin ik opgroeide die mijn angsten had aangewakkerd.

‘Ons lichaam is cruciaal om ons gedrag te kunnen begrijpen’

Ik was niet machteloos, maar ik kon invloed uitoefenen op mijn genen en op hoe ik me voel. Bijvoorbeeld met mijn leefstijl: hoe ik eet, beweeg en omga met stress. De polyvagaaltheorie* leerde me dat het zenuwstelsel door de stress van een onveilige omgeving zo ontregeld kan zijn dat het in de vecht- en vluchtstand blijft staan.

Het kan niet meer terug naar een staat van ontspanning. Dat klopte met de spanning die ik continu voelde. Het bevestigde voor mij hoezeer lichaam en geest één zijn en dat we dus niet helen als we alleen cognitief bezig zijn.’

Onderdelen van uw holistische aanpak, zoals de polyvagaaltheorie, zijn nog niet onomstotelijk bewezen. Wat vindt u van de kritiek dat u onwetenschappelijk bezig bent?

Nicole LePera: ‘Ik denk dat mensen vooral bedoelen dat mijn aanpak niet de gouden standaard is binnen cognitieve therapie. En dus niet wordt geleerd in de opleidingen.

Het onbekende is moeilijk, ook voor wetenschappers. De manier waarop ik werk, via social media en een gemeenschap van mensen die werken aan zelfheling, is nieuw. Ik versimpel zaken bewust, zodat het begrijpelijk is en mensen ermee aan de slag kunnen in hun dagelijks leven.

Ik hoop dat mijn inzichten geïntegreerd zullen raken in de reguliere psychologie. Iedereen kan baat hebben bij cognitieve gedragstherapie – verwacht alleen niet dat daarmee alles is opgelost. Mijn boodschap is niet: weg met de reguliere therapie. Maar: meer aandacht voor het lichaam. Want ons lichaam is cruciaal om ons gedrag te kunnen begrijpen en tot verandering te komen.’

Uw boek heet How to do the work. Wat is ‘het werk’?

‘De dagelijkse kleine keuzes die je kunt maken om tot nieuwe gewoonten te komen. En uiteindelijk dichter bij jezelf. Dat kunnen heel kleine dingen zijn, die iedereen kan.

Iets eerder opstaan zodat je even tijd voor jezelf hebt. Dagelijks in je dagboek schrijven. Het betekent ook goed voor jezelf zorgen. Goed eten, goed slapen, misschien elke dag even mediteren of wandelen. Zo herstel je het vertrouwen dat je er bent voor jezelf en slijt je langzaam een routine in om veranderingen aan te brengen.’

Welke keuze heeft u het meest geholpen?

Nicole LePera: ‘Oefenen met bewust in mijn lichaam aanwezig zijn. Ik was altijd in gedachten en afgeleid, niet in contact met mijn gevoel, gedissocieerd. Ik zat in mijn ruimteschip, zo noem ik het.

Ik zette een paar keer per dag het alarm op mijn telefoon en stemde dan af op mijn lichaam. Wat kon ik zien, aanraken, ruiken? Ik lette op mijn ademhaling, spierspanning en hartslag, want dat is waaraan je kunt merken hoe gespannen je bent.

Die oefening was fundamenteel, want pas toen ik weer in mijn lichaam en in het moment kon zijn, was ik in staat om in contact te komen met wat mijn lichaam me vertelde. Met wat ik voelde en wilde. Met mijn intuïtie, het innerlijke weten.

Vaak zijn we zo gericht op wat anderen van ons verlangen of wat verstandig is, dat we voorbijgaan aan de vraag: wat wil ik? Of we zijn zo onthecht dat we de signalen van wat we nodig hebben niet eens meer voelen.

Dit hele proces was ongelooflijk zwaar. In mijn lichaam voelde het zo onaangenaam, er was zoveel spanning. Ik kon er niet eens woorden aan geven. Maar na verloop van tijd merkte ik dat mijn zenuwstelsel het begon toe te staan om te ontspannen en dat mijn angsten verdwenen.’

* Om de verschillende reacties van het lichaam op stress te begrijpen, worden in de praktijk verschillende modellen gebruikt. Een bekend voorbeeld is de polyvagaaltheorie. Dit model beschrijft hoe mensen kunnen schakelen tussen toestanden van veiligheid, activatie (zoals vechten of vluchten) en terugtrekking. Hoewel dit model veel wordt gebruikt in coaching en therapie, is het goed om te weten dat de precieze biologische onderbouwing onderwerp is van wetenschappelijke discussie. De beschrijving van verschillende ‘toestanden’ kun je daarom het beste zien als een vereenvoudigde manier om ervaringen van stress en veiligheid te begrijpen.