Stiekem ben ik ongeschikt: zo overwin je het imposter syndroom
Zonder andere mensen zou je niets voor elkaar krijgen. Alles wat je ooit hebt bereikt, kwam door geluk of toeval… Heb je weleens dit soort gedachten? Dan is de kans groot dat je last hebt van het imposter syndroom, wat kan voorkomen bij een laag zelfbeeld.
Van nature zijn we geneigd onszelf te vergelijken met anderen. Maakt die oud-collega sneller carrière dan ik? Ziet die vriendin/vlogger/influencer er beter uit dan ik? ‘Dat vergelijken is op zich nuttig’, zegt psycholoog Frederike Mewe. ‘Scherp zijn op hoe anderen eruitzien of op wat voor dingen ze doen, helpt je om aansluiting bij hen te vinden. Daarmee vergrootte je – van oudsher – je overlevingskansen. Ook geeft het zien van die verschillen je een duidelijker beeld van jezelf. Zo leer je: dit ben ik en dit kan ik.’
Maar wanneer we onszelf vooral vergelijken met mensen die het in onze ogen perfect doen of het beter voor elkaar hebben dan wij – denk aan slanke, afgetrainde influencers, experts op een bepaald kennisgebied, sociaalvaardige mensen aan een talkshowtafel – dan kan het bijna niet anders dan dat jij je de mindere gaat voelen. Een gebrek aan zelfvertrouwen ligt dan op de loer.
Wat is het imposter syndroom?
Het gevoel hebben dat je niet goed genoeg bent, kan een voedingsbodem zijn voor het imposter syndroom. Mewe: ‘Je denkt dat je niet kunt waarmaken wat anderen van je verwachten en voelt daardoor een angst om door de mand te vallen. Bijvoorbeeld: je hebt een baan als manager, maar bent bang dat je medewerkers zullen ontdekken dat jij belangrijke dingen helemaal niet weet. Of: elke keer als je nieuwe partner je een complimentje geeft, denk jij: maar je weet nog niet hoe saai ik echt ben.’
Een ander kenmerk van het imposter syndroom is, aldus Mewe, dat je vreest betrapt te worden op je tekortkomingen en dat mensen je dan als bedrieger zien. ‘En ook een belangrijke: dat je successen die je behaalt toeschrijft aan ‘geluk hebben’ of keihard werken. Je bent dus nooit trots op jezelf. Terwijl je mislukkingen wél aan jezelf toeschrijft.’
Imposter syndroom overwinnen
Herken jij je in de kenmerken van het imposter syndroom? Met deze oefeningen zet je de eerste stap in het overwinnen daarvan.
Oefening 1. Herkennen en erkennen
1. Welke kenmerken van het imposter syndroom herken je in jezelf?
- A. Je bent ervan overtuigd dat anderen je capaciteiten te hoog inschatten.
- B. Je bent bang dat je wordt betrapt en dat mensen je als bedrieger zien.
- C. Successen schrijf je toe aan geluk of keihard werken, mislukkingen wijt je aan jezelf.
2. In welke situatie(s) in je leven doen die zich voor? Beschrijf dat alleen voor de kenmerken die je hierboven hebt aangevinkt.
3. Wat zijn de gevolgen van deze onzekerheid? Bijvoorbeeld: Ik durf geen presentaties te geven omdat ik bang ben dat ‘mijn publiek’ meer over het onderwerp weet dan ik en me dan dom zal vinden. / Ik kan nooit echt genieten als er vrienden komen eten omdat mijn kookkunsten vast zullen tegenvallen.
Oefening 2. Je innerlijke criticus
Op momenten van onzekerheid hebben we vaak last van een streng, afkeurend stemmetje in ons hoofd: de innerlijke criticus. Die praat tegen je als je bijvoorbeeld een mooie roman voor een vriendin wilt uitzoeken (‘Wat ik ook kies, ze zal vast doorhebben dat ik niet veel weet over literatuur.’) Of als je in een vergadering het woord wilt nemen (‘Doe dat nou maar niet. Je komt toch nooit goed uit je woorden’).
1. In welke situaties is je innerlijke criticus er? Bijvoorbeeld: Als ik voor vrienden kook. / Als ik een vergadering leid. / Als ik kleding voor mezelf koop.
2. Welke woorden en zinnen gebruikt het stemmetje? Bijvoorbeeld: Hoe je ook je best doet, je bent gewoon geen goede kok. / Je bent helemaal geen leiderstype. Hou toch op! / Welke kleding je ook draagt, je vrienden zullen altijd zien dat je geen goede smaak hebt.
3. Op welke toon spreekt de innerlijke criticus tegen je? Bijvoorbeeld: afkeurend, cynisch, boos…
Oefening 3. Challenge: bedank je innerlijke criticus
Het aanpakken van het imposter syndroom begint met herkennen ervan en het traceren van de vertolker van al die onzekerheid: je innerlijke criticus. Dat heb je in de vorige oefeningen gedaan. Nu is het tijd voor de volgende stap.
De komende dagen mag je die innerlijke criticus actief in de gaten gaan houden en kijken of het lukt om niet meteen te handelen zoals die nare stem wil, maar ertegen in te gaan. Bijvoorbeeld door iets vriendelijks tegenover het commentaar te zetten. Zoals: ‘Dank je wel voor het advies, maar ik leg het naast me neer.’ Of: ‘Ik begrijp waar je heen wilt, maar ik ben het niet met je eens.’ Noteer voor jezelf wat voor gevoel dit je geeft.
Denk je vaak dat je niet goed genoeg bent? Vind je het moeilijk voor jezelf op te komen? Raak je erg van slag door kritiek? Vaak zit daar een gevoel onder van waardeloos zijn. In de online training Vergroot je zelfvertrouwen bevrijd je jezelf van dat ontmoedigende gevoel en zet je belangrijke stappen om je zelfvertrouwen te vergroten. Je leert jezelf op waarde te schatten. Nu inclusief masterclass ‘Overwin het imposter syndroom’ met psycholoog Frederike Mewe.
Trucjes die je kunnen helpen
De effecten van de challenge zijn pas goed merkbaar als je vaak oefent. Om jezelf scherp te houden kun je bijvoorbeeld een vriend(in), je partner of iemand anders die dicht bij je staat, vragen een seintje te geven wanneer ze merken dat je iets negatiefs over jezelf zegt.
Ook kun je je reactie op je criticus (zoals: ‘Dank je wel voor je advies. Ik leg het naast me neer’) noteren op een post-it. Plak die op een goed zichtbare plek zodat je regelmatig aan de challenge wordt herinnerd.
