Vaak angstig? Waarom nog meer kennis vergaren je niet gaat helpen (en wat je beter kunt doen)
Fien Galama is toegepast psycholoog en praktijkondersteuner ggz bij de huisarts. Daarnaast begeleidt ze als angstcoach vrouwen met angsten. Vanuit haar professionele kennis en persoonlijke ervaringen schrijft ze als een van de Jonge stemmen van Psychologie Magazine over angst en de psychologie van het dagelijks leven.
‘Ja dat weet ik allemaal wel, maar waarom verandert er nou niks?’
Tegenover me zit een jonge vrouw, die met een zakdoekje haar uitgelopen mascara wegdept. Sinds ze bij mij, de praktijkondersteuner huisarts in begeleiding is, heeft ze een boek gelezen van Brené Brown, een podcast geluisterd over zelfbeeld, en met ChatGPT uitgebreid haar klachten besproken. En toch is ze nog erg kritisch tegen zichzelf en heeft ze negatieve gedachten.
Ik herken haar frustratie en ongeduld, deels omdat ik dit bij meerdere cliënten zie, maar ook omdat ik deze zin zelf heb uitgesproken tijdens mijn eigen therapie voor mijn angsten en zelfbeeld. Therapie die ‘niet aansloeg’ tot ik stopte met zelfhulpboeken inslaan, en begon met grenzen stellen en rust inplannen.
Ik stel haar de vraag die mijn eigen denkwijze ook heeft omgegooid toentertijd.
‘En uit alles wat je hebt geleerd en wat we hebben besproken… welke tool heb je uitgeprobeerd in je dagelijks leven?’
Het blijft even stil.
‘Ja, nou, ik heb een paar keer tegen die innerlijke criticus gepraat zoals jij zei, maar dat voelde heel ongemakkelijk dus ik ben daar mee gestopt.’
Begrijpelijk. Als je gewend bent om jezelf af te kraken, voelt een mildere reactie ineens vreemd en onwennig. Door ermee te oefenen, juist als het ongemakkelijk voelt, kun je leren anders met jezelf om te gaan.
Doe de zelfcompassietest: Hoe mild ben je voor jezelf?
Door onder andere Tiktok-video’s, zelfhulpboeken en gesprekken met ChatGPT kun je veel (niet altijd kloppende) informatie krijgen over psychologische problemen. En voor angstige mensen kan kennis opdoen voelen als controle. Méér research, méér begrijpen, méér weten! Je wilt grip hebben op dat wat je niet begrijpt, en door te blijven onderzoeken kun je het gevoel krijgen dat je steeds dichterbij de oplossing komt, wat de illusie geeft van verandering.
Maar het kan ook een vermijdingsstrategie zijn om jezelf constant bezig te houden met kennis vergaren in plaats van echt gedrag te veranderen. Om verandering aan te brengen in het leven moeten we onze routine omgooien, en keuzes maken die we soms liever niet willen maken. Bovendien weten we niet hoe we ons gaan voelen als we écht iets veranderen. Onzekerheid en onvoorspelbaarheid zijn dingen die mensen liever vermijden. Kennis opdoen voelt dan veel veiliger dan veranderen.
Terwijl ze onze volgende sessie in haar agenda zet, vraag ik me af hoeveel van mijn cliënten hopen dat het volgende boek of podcast de doorbraak gaat bieden. Zelf hoop ik dat ze niet alleen iets nieuws leren, maar ook iets nieuws gaan uitproberen.
