Kunstenares Yayoi Kusama (1929-2026) maakte kunst om haar wanhoop en waanideeën te bestrijden
De Japanse kunstenaar Yayoi Kusama is op 14 augustus overleden, dat is vandaag bekendgemaakt. Ze is 97 jaar geworden. Kusama had al op jonge leeftijd last van angstaanvallen en hallucinaties – ze zag onder meer viooltjes met gezichten en hoorde honden praten. Met kunst probeerde ze haar angsten te verlichten.
‘The polkadot princess’ werd ze genoemd. De Japanse kunstenaar Yayoi Kusama werd wereldberoemd met haar eigenzinnige (en direct herkenbare) schilderijen, sculpturen en installaties vol met stippen. Als kind al was Kusama veel aan het tekenen, en op haar kindertekeningen zijn haar karakteristieke stippen al te zien. Het zetten van stippen was haar manier om te overleven. Ze gebruikte haar kunst om de wanhoop die ze vaak voelde het hoofd te bieden. Zelf omschreef ze haar werk als ‘psychosomatische kunst’: ze creëerde om haar angsten te bestrijden.
Jezelf verliezen in de oneindigheid
Yayoi Kusama werd op 22 maart 1929 geboren in het provincieplaatsje Matsumoto, in Japan. Al jong besloot ze dat ze schilder wilde worden. Haar ouders zagen niks in dat plan, maar daar had Kusama geen boodschap aan. Ze bleef schilderen, en verhuisde – tegen de principes van haar moeder in – als jonge vrouw naar Amerika om succesvol te worden als kunstenaar.
In haar werk gaf ze uiting aan haar angsten en hallucinaties. Als kind verdwaalde Kusama eens in een bloemenveld en had ze het gevoel dat ze werd weggevaagd door de bloemen om haar heen. Die ervaring probeerde ze in haar kunst over te brengen door patronen te herhalen en met spiegels een illusie van oneindigheid te creëren.
Ook dingen waar ze bang voor was kregen een plek in haar kunst. Zo had Kusama een grote angst voor penissen en maakte daarom veel zachte sculpturen van piemels. ‘Om van mijn angst af te komen, ben ik veel seks gaan creëren’, zei ze daarover.
Kunst als therapie
Dat kunst maken voor Kusama nauw verbonden was met haar mentale gezondheid werd nog duidelijker toen het begin jaren 70 steeds slechter met haar ging. Ze keerde gedesillusioneerd, gedesoriënteerd en gedeprimeerd vanuit Amerika terug naar Japan. Daar moest ze opnieuw beginnen met het opbouwen van haar naam als kunstenaar. Helaas met weinig succes.
Ze bleef last houden van hallucinaties en depressies en op gegeven moment lukte het tekenen zelfs niet meer. Na een zelfmoordpoging werd ze opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis, waar een arts werkte die veel zag in kunsttherapie. Het overzichtelijke leven in de kliniek beviel haar goed en Kusama besloot er vrijwillig te blijven wonen.
‘Kunst is de enige manier waarop ik in leven kan blijven’
Langzaam begon ze weer kunst te maken. Ze vond een nieuwe galerie, exposeerde opnieuw en bouwde haar carrière weer op. Sociale media maken haar nog beroemder dan ze al was: haar werk, waarin het door de vele spiegels voor de kijkers voelt alsof ze deel uitmaken van het kunstwerk, lijkt gemaakt voor Facebook en Instagram. Uiteindelijk groeide Kusama uit tot een van de grootste kunstenaars van de wereld, populair bij alle leeftijden.
Tot het einde toe liep ze nog elke dag naar haar atelier, dat zich aan de overkant van de psychiatrische inrichting bevond, om te werken aan haar ‘kunstmedicijnen‘. ‘Mijn koortsachtige schilderen komt voort uit wanhoop’, schreef ze in haar autobiografie Infinity net (2013). ‘Het is de enige manier waarop ik in leven kan blijven.’
Dit artikel is afgeleid van een artikel dat eerder verscheen op Flow Magazine. Lees de artikelen van meer dan 25 topmerken in de Mijn Magazines-app.
