Hoe wijs redeneer jij in een lastige situatie?
Igor Grossmann en zijn collega’s ontdekten dat wijsheid draait om verschillende manieren van redeneren die je in moeilijke situaties met anderen kunt (leren) toepassen. Maar hoe wijs redeneer jij?
Om wijsheid te meten ontwikkelden Igor Grossmann en zijn collega’s de Situates Wise Reasoning Scale (SWIS). Op deze manier is te onderzoeken hoe wijs iemand in een uitdagende situatie redeneert via vijf strategieën. De checklist onderaan het artikel is daar een afgeleide van en helpt om de vijf kernstrategieën van ‘wijs redeneren’ te herkennen in je eigen gedrag.
1. Je verplaatsen in het perspectief van een ander
Je realiseert je dat jouw perspectief niet het enige is. De ander ziet dingen anders, omdat hij andere prioriteiten, informatie en een ander brein heeft. Je vraagt: ‘Wat zie jij in deze situatie dat ik misschien over het hoofd zie? Waar zijn we het wel over eens?’
2. Je realiseert je dat iets op verschillende manieren kan uitpakken
Je beseft dat situaties veranderen, dat er nieuwe informatie beschikbaar kan komen, dat relaties kunnen uitgroeien. Je vraagt: ‘Hoe zou dit anders kunnen uitpakken?’
3. Je erkent dat je niet alles kunt weten
Je beseft dat jouw beeld onvolledig of fout kan zijn en dat je mogelijk belangrijke informatie mist. Je durft te zeggen: ‘Ik ben hier niet zeker van’ of ‘daar had ik niet aan gedacht’.
4. Je zoekt naar een compromis
Je probeert alle belangen serieus te nemen en je zoekt naar een oplossing waar zowel de ander als jijzelf mee uit de voeten kunt. Je vraagt: ‘Wat is voor jou belangrijk in dit conflict’ of ‘stel dat we allebei deels onze zin zouden krijgen, hoe zou dat eruitzien?’
5. Je kunt het gezichtspunt van een buitenstaander innemen
Je bent in staat om jezelf van een afstand te observeren, en naar een situatie te kijken alsof je zelf niet betrokken zou zijn. Je vraagt: ‘Hoe zou een ander naar dit conflict kijken’
Lees ook: Wat is wijsheid? Zo word je een lenige denker
Wijsheidschecklist: Hoe wijs redeneer jij in een lastige situatie?
Om wijsheid te meten ontwikkelden Grossmann en zijn collega’s de Situated Wise Reasoning Scale (SWIS). Op deze manier is te onderzoeken hoe wijs iemand in een uitdagende situatie redeneert. De checklist hieronder is daar een afgeleide van, bedoeld als reflectietool.
Hoe werkt het?
Denk aan een meningsverschil of een conflict dat je recent had met bijvoorbeeld een familielid, vriend of collega. Haal je die situatie voor de geest en visualiseer in gedachten de gebeurtenissen. Wie waren er betrokken, wat gebeurde er, wat dacht en voelde je?
Lees vervolgens onderstaande uitspraken, en geef aan in hoeverre die in deze situatie op jou van toepassing waren op een schaal van 1 (helemaal niet op mij van toepassing) tot 5 (heel erg op mij van toepassing). Er zijn geen ‘goede’ of ‘foute’ antwoorden, het gaat erom een idee te krijgen van hoe je redeneerde in deze specifieke situatie. Dit is een checklist voor jezelf.
Tijdens het meningsverschil of conflict…
Strategie 1:
- …verplaatste ik me in het perspectief van de ander
- …probeerde ik met de ander te bespreken waar we het wellicht over eens waren
- …deed ik moeite om het standpunt van de ander te begrijpen
- …nam ik eerst de tijd om te luisteren naar wat de ander vond voordat ik mijn oordeel vormde
Strategie 2:
- …zocht ik naar verschillende oplossingen terwijl de situatie zich ontwikkelde
- …stond ik open voor verschillende oplossingen toen de situatie veranderde
- …realiseerde ik me dat de situatie op verschillende manieren zou kunnen aflopen
- …dacht ik dat de situatie zich op veel verschillende manieren kon ontwikkelen
Strategie 3:
- …vroeg ik me af of mijn eigen kijk op de situatie misschien niet helemaal klopte
- …vroeg ik me af of de ander gelijk zou kunnen hebben
- …probeerde ik rekening te houden met bijzondere omstandigheden die invloed konden hebben op de situatie, voordat ik mijn mening vormde
- …ging ik ervan uit dat er informatie kon zijn die ik niet had
Strategie 4:
- …deed ik mijn best om een oplossing te vinden waar we allebei iets aan hadden
- …zocht ik naar een oplossing waar we beiden tevreden mee konden zijn, ook al wist ik dat het misschien lastig was
- …keek ik eerst of we tot een compromis konden komen om de situatie op te lossen
- …vond ik het belangrijk dat we het conflict zouden oplossen
- …probeerde ik in te schatten hoe het conflict zou kunnen worden opgelost
Strategie 5:
- …vroeg ik me af wat ik zou denken als ik als buitenstaander naar deze situatie keek
- …probeerde ik het conflict te bekijken vanuit het standpunt van iemand die er niet betrokken was
- …vroeg ik me af wat andere mensen zouden denken of voelen als zij het conflict zouden zien
- …dacht ik na over of een buitenstaander er anders over zou kunnen denken dan ik
Kijk nu per strategie naar je score. Omcirkelde je vooral 4 of 5, dan pas je die strategie al actief toe. Onderzoek toont dat dit leidt tot meer begrip voor elkaar, betere oplossingen en diepere relaties. Omcirkelde je vaak 1 of 2, dan is er ruimte voor groei. Onderzoek laat zien dat mensen met deze score veelal hun standpunt verdedigen zonder oog te hebben voor het perspectief van de ander. Dit leidt uiteindelijk tot minder goede uitkomsten voor beide partijen.
Tot slot: deze checklist meet hoe jij in deze ene situatie redeneerde, niet hoe wijs je in het algemeen bent. Uit onderzoek blijkt dat je in verschillende situaties anders kunt scoren – dat is normaal. Wijsheid is geen vaststaande eigenschap, maar een vaardigheid die je per situatie kunt inzetten en trainen. Gebruik jouw score op de verschillende dimensies van de checklist dus om te bepalen welke strategie bij jou meer aandacht nodig heeft. Volgens Grossmann staan deze vijf strategieën niet op zichzelf, maar ze versterken elkaar. Pas wanneer je in staat bent om in verschillende situaties soepel tussen deze strategieën te schakelen, redeneer je werkelijk wijs.
