Hoe vind je de balans tussen geven en nemen in een relatie?
In een gezonde relatie is er een goede balans tussen geven en nemen. Iets voor de ander opofferen, is belangrijk. Maar als je jezelf steeds opzijzet breekt dat jou, en de relatie, uiteindelijk op. Hoe vind je de balans?
Je droombaan laten varen, verhuizen naar de andere kant van het land, plannen voor een mooie reis cancelen, je kinderwens loslaten: het lijkt een ultieme daad van liefde om een groot offer te brengen voor je partner. Maar een studie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam laat zien dat een nobel persoonlijk offer negatief kan uitpakken voor zowel de gever als de ontvanger.
Wat is het effect van geven in je relatie
Universitair hoofddocent Francesca Righetti en haar collega’s analyseerden 80 studies over dit onderwerp en kwamen tot vier factoren die samen bepalen wat het effect van een offer op iemands relatie is:
- de bereidheid om een offer te brengen,
- het offer zelf,
- de mate van tevredenheid die het oplevert
- wat het offer kost.
De eerste factor – dat je bereid bent iets voor de ander op te offeren – heeft over het algemeen een positief effect, maar daarna wordt het lastiger. ‘Als een offer betekent dat je jezelf te veel moet wegcijferen, wreekt zich dat uiteindelijk,’ aldus Righetti.
Wanneer geef je te veel aan de ander?
Over wat voor soort dingen hebben we het dan? Uiteraard niet over iets kleins, zoals koken terwijl het eigenlijk de beurt van de ander was. Tenzij dat schering en inslag is, horen zulke offers er gewoon bij als je samenleeft.
Maar stel dat je partner een baan aanneemt in een andere stad en jij je huis, werk en sociale omgeving opgeeft om daarin mee te gaan, dan kan dat een probleem worden. Je stelt de prioriteiten van de ander namelijk te veel boven die van jezelf.
Het kan de relatie juist versterken als je elkaar vrijheid gunt en niet te veel oplegt
Dat soort grote offers kunnen voor blijvende spanning en verwijten zorgen. Je bent misschien doodongelukkig in die nieuwe stad zonder je vrienden en familie en de ander kan zich daar ongemakkelijk en schuldig over gaan voelen. De tevredenheid van de ander (factor drie) weegt dan niet op tegen wat het jou kost (factor vier). Hoewel je het hebt gedaan voor de liefde, is er een reële kans dat die juist beschadigd raakt.
‘Het welzijn van de gever daalt en de ontvanger voelt zich waarschijnlijk dankbaar en geliefd, maar tegelijkertijd ook schuldig,’ aldus Righetti. ‘Bovendien weet diegene dat hij of zij in het krijt staat bij de ander en dat voelt vervelend en ongelijkwaardig.’
Waarom vooral vrouwen de kosten ervaren (en niet de baten)
Offers brengen gaat met name steken als het te vaak eenrichtingsverkeer is en de ander een offer soms niet eens opmerkt. Daarnaast bleek uit de analyse van Righetti en collega’s dat vooral het zelfbeeld van vrouwen eronder lijdt nadat ze een offer hebben gebracht voor hun relatie.
Waarom dat zo is, moet nog worden onderzocht, maar de hoogleraar heeft wel een vermoeden: ‘Van vrouwen in heteroseksuele relaties wordt verwacht dat ze meer offers brengen dan mannen. Dat heeft te maken met de nog steeds bestaande stereotiepe genderrollen. Daardoor krijgen vrouwen ook minder waardering voor de offers die ze brengen en dat heeft een weerslag op hun zelfbeeld. Kortom, ze ervaren vooral de kosten en niet de baten.’
Wanneer geven wel werkt
Toch is iets opgeven voor een ander niet per definitie een slecht idee, stelt Righetti. En in de meeste relaties is dat bovendien onvermijdelijk. Wel is het zaak om de aard en noodzaak van een offer goed te bekijken.
Als je worstelt met offers die je al hebt gebracht, kun je volgens Righetti het beste proberen je niet te zeer te focussen op wat dat offer je heeft gekost, want dat gaat ten koste van je relatie. Richt je liever op wat het je heeft opgeleverd. Dus: op hoe gelukkig je je partner hebt gemaakt of op hoe trots je op jezelf bent dat je zo genereus bent en zo’n liefhebbende partner.
Twijfel je of je moet geven of nemen?
Twijfel je of je een bepaald offer wilt brengen? Heroverweeg dan nog eens goed de noodzaak ervan. Soms staat de relatie echt op het spel. Bijvoorbeeld als je partner een heel sterke kinderwens heeft en jij niet – of andersom.
Dan is het zaak om te onderzoeken hoe cruciaal dat voor jou is en of het een breekpunt kan zijn. Want het op z’n beloop laten werkt bij dit soort levensveranderde keuzes niet. Vroeg of laat gaat dat zich wreken.
Maar vaak gaat het om iets dat vrij makkelijk valt op te lossen. De een wil bijvoorbeeld een weekend lekker thuis aanrommelen en de ander wil op familiebezoek. Ga je dan toch mee, dan is de kans groot dat je daar met een onweergezicht op de bank zit en je je partner later een ‘verpest weekend’ verwijt. Terwijl het de liefde heus geen kwaad doet als je af en toe een weekend allebei je eigen plan trekt. Sterker nog: het kan de relatie juist versterken als je elkaar vrijheid gunt en niet te veel oplegt.
Feitelijk navigeer je als partners regelmatig langs dit soort keuzemomenten waarbij je moet beslissen wie – en vooral niet steeds dezelfde – zich opoffert. Of niet, want soms is jezelf gelukkig maken en bij je keuze blijven het beste wat je voor de liefde kunt doen.
Meer lessen over de liefde? ‘Elkaar niet leuk vinden is normaal’ en nog 4 andere liefdeslessen van relatieonderzoeker Tila Pronk
Bron: F. Righetti e.a., Sacrifices. Costly prosocial behaviors in romantic relationships, Current Opinion in Psychology, 2022
Dit artikel verscheen eerder in Psychology Today
