Hoeveel ben je ‘waard’? Volgens psycholoog Albert Ellis kun je die vraag niet beantwoorden (+ 3 oefeningen in zelfacceptatie)
We beoordelen onszelf voortdurend: slim of dom, succesvol of mislukt, genoeg of niet genoeg. Maar volgens psycholoog Albert Ellis schieten we daar niks mee. Je gedrag kun je beoordelen, stelde hij, maar jezelf als mens niet. Met deze drie oefeningen leer je jezelf te accepteren zoals je bent en je eigenwaarde te vergroten.
Je kunt helemaal niets zeggen over wat je ‘waard’ bent. De beroemde psycholoog Albert Ellis (1913 – 2007) had dat al vroeg door. ‘Vergeet dat hele oordeel over jezelf’, zei hij begin deze eeuw in zijn boek The myth of self-esteem.
Een oordeel vellen over de waarde die je hebt als persoon is totaal irrationeel. Er is helemaal geen objectieve basis om de waarde van een mens vast te stellen. Daarvoor zouden we ervan uit moeten gaan dat een mens een soort vaststaand ‘ding’ is. Maar we zijn voortdurend in verandering.
Volgens Ellis kunnen we de mens veel beter zien als een proces. ‘Ik heb geen intrinsieke waarde of waardeloosheid, maar slechts ‘levendheid’’, schrijft hij in zijn boek. ‘Ik kan wel mijn trekken en daden beoordelen, maar niet het geheel dat ik ben, of mijn ‘zelf’.’
Hoe kun je je eigenwaarde vergroten?
Vergeet elk waardeoordeel over jezelf. Met deze drie oefeningen van psychologen leer je jezelf te accepteren zoals je bent.
1. Beoordeel je gedrag, niet je persoonlijkheid
Het is een standaard opvoedtip voor ouders aan het worden van ontwikkelingspsycholoog Carol Dweck: prijs je kind niet om wat het is (‘Wat een wiskundemeisje ben jij!’), maar om wat het dóét of hoe het zich inzet (‘Ik vind het mooi om te zien hoe je net zo lang strategieën op dat wiskundeprobleem hebt losgelaten tot het lukte om het op te lossen.’).
Op dezelfde manier kunnen we leren onszelf toe te spreken.
- Stap 1: Denk terug aan situaties waarin je een oordeel over jezelf had, zowel positief als negatief. Bijvoorbeeld in contact met je partner (‘Waarom ben ik altijd zo’n mopperkont?’), of op het werk (‘Ik ben echt een streber’). Schrijf die op.
Situaties waarin ik een oordeel over mezelf had: … - Stap 2: Wanneer beoordeelde je jezelf als persoon (‘Wat ben ik een slechte planner’)? Herschrijf dat oordeel in deze kolom in termen van gedrag (‘Ik heb mijn uren bij dit project niet zo goed gepland’).
Het gedrag dat ik vertoonde: …
Lees ook: Wat elke vrouw moet weten over zelfvertrouwen
2. Weet wanneer je kwetsbaar bent
Mensen die een evenwichtig beeld hebben van hun goede en minder goede eigenschappen, en van de dingen die makkelijker en minder makkelijk gaan in het leven, kunnen desondanks nog altijd hun moeilijke momenten hebben. Momenten waarop die kritische innerlijke stem weer de kop opsteekt: doe ik het goed? Kan ik het wel? Vinden ze me wel leuk?
‘Het verschil is dat deze mensen dit soort kwetsbare momenten kunnen herkennen als die zich voordoen, en dan niet met die stem in discussie gaan,’ zegt psycholoog en trainer Marjon Bohré. ‘Ze kunnen er iets naast zetten: dat het menselijk is om bang te zijn dat ze niet voldoen, dat ze niet de enige zijn die zoiets voelen. Dat vermindert het gevoel van uitsluiting of afwijzing.’
Blik de komende dagen ’s avonds terug op je dag. Op welke momenten stak die innerlijke stem de kop op? Toen je voor het eerst meedeed aan een yogales? Toen je werd afgekapt tijdens je verhaal? Toen je voor het eerst weer een date had, sinds je scheiding? Wat zei die stem in je hoofd?
Welke zin zou je kunnen helpen om daarnaast te zetten op zo’n moment?
- Ik heb het toch maar mooi geprobeerd
- Het is heel normaal dat ik onzeker ben, iedereen is weleens onzeker
- Dit is een hele stap voor mij, en ik zet die stap gewoon
- Het is menselijk om van slag te zijn
- Ik geef mezelf toestemming om me zenuwachtig te voelen
- Ik ben er nog niet goed in, maar ik geef het beste wat ik heb
3. Weet wat je belangrijk vindt
Er is een zin die ontzettend helpt als die kritische stem je beperkt en je ervan weerhoudt te doen wat je belangrijk vindt. Die luidt: ‘Ik vind dit belangrijk.’ Als je dit uitspreekt kan het nog net zo eng, ongemakkelijk of moeilijk zijn jezelf te laten zien. Maar dan is het duidelijk waarom je zegt wat je zegt, of doet wat je doet, omdat het over je waarden gaat.
Stel dat ‘verbinding’ een belangrijke waarde voor je is. Dan is het alsnog spannend aan collega’s te vertellen dat je depressief bent geweest of snel boos wordt. Dan kun je nog steeds veroordeeld of niet begrepen worden. Maar dan is dat het risico waard, omdat je jezelf letterlijk wilt laten kennen – in de hoop fijner samen te werken, het samen goed te hebben, elkaar tot steun te zijn.
Ook handig: Doe de test: leef je naar je waarden?
Stel je voor dat je een inspiratiedag mag organiseren voor je eigen leven. Voor deze dag mag je drie tot vijf mensen uitnodigen die je bewondert, tegen wie je opkijkt, die je zeer respecteert en die je inspireren in de keuzes die je maakt in het leven. Er is geen limiet in tijd, geld of ruimte en je mag iedereen uitnodigen die je wilt.
Een familielid bijvoorbeeld – je oom die zo bewonderenswaardig met zijn ernstige ziekte omgaat. Of een beroemdheid – Obama, Oprah Winfrey, Meryl Streep. Een historische figuur zoals een verzetsheld zou ook kunnen, of een personage uit een film of boek, bijvoorbeeld Harry Potter of Ronja de Roversdochter.
Wie zou je kiezen? …
Beschrijf elke persoon uitgebreid. Wie is het, wat doet diegene en waarom heb je hem of haar uitgenodigd aan tafel? Wat bewonder je in die ander en wat inspireert je: is dat het rechtvaardigheidsgevoel van de verzetsheld, de kwetsbaarheid van Oprah Winfrey, het doorzettingsvermogen van Harry Potter? En welke waarden streeft deze persoon na?
Let op: het hoeft hier niet te gaan om de werkelijke waarden van die ander, maar om wat jij ervaart.
Lees bovenstaande tekst nog eens helemaal door. Welke woorden spreken je aan of zijn voor jou belangrijk? Schrijf die hieronder op. Destilleer hieruit voor jezelf 3 tot 5 waarden en noteer ook die.
De waarden die je hebt gedefinieerd helpen om keuzes te maken en om jezelf te laten zien zoals je bent. Ze helpen ook als het lastig wordt; je weet dan immers waarom je zegt wat je zegt, of doet wat je doet.
Dit is een verkorte versie van een artikel dat eerder in Psychologie Magazine verscheen.
