Vriendschap

Vrienden maken gelukkig

Mensen zijn sociale wezens: we hebben anderen nodig om ons gelukkig te voelen. Mensen die ons zien en begrijpen en ons het gevoel geven erbij te horen. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat goede vriendschappen belangrijk zijn voor ons welzijn. Ze geven ons het gevoel dat ons leven zin heeft. Er is zelfs een verband gevonden tussen onze vriendschappen en de leeftijd die we bereiken: hoe beter onze vriendschapsbanden, hoe ouder we worden.

Hoeveel vrienden?

Hoeveel vrienden? Gemiddeld hebben we drie vrienden met wie we vaak afspreken en met wie we lief en leed delen. Daarnaast hebben we zo’n vier tot zeven minder intieme vrienden. Met de een ga je sporten, met een ander deel je een hobby en weer een ander is misschien een collega met wie je het goed kunt vinden.

Investeer in je vriendschappen

We hebben onze vrienden hard nodig, blijkt uit allerlei studies. Vrienden geven ons het gevoel dat ons leven zinvol is en vergroten onze veerkracht. In het bijzijn van vrienden vermindert stress en stijgt ons zelfvertrouwen. Die gezondheidsvoordelen zijn er zelfs als je één of twee goede vrienden hebt. Het gaat erom dat je mensen om je heen hebt die je zien en je bevestigen in wie je bent.

Dat maakt het belangrijk om in je vriendschappen te investeren. Probeer tijd te maken om af te spreken met die goede vriend of vriendin.

Bovendien kunnen we niet alles bij een liefdespartner vinden en als we dat wel proberen, wordt de druk op de relatie te groot. Vrienden bieden emotionele steun, zijn er om om relatieperikelen mee door te nemen of om je aan te moedigen een spannende stap te zetten. Maar ook om ‘gewoon’ leuke dingen mee te doen, los van je relatie. En wat als de relatie eindigt? Wie zijn vriendschappen te veel heeft laten verwateren, komt dan van een koude kermis thuis.

Zit je nu in een drukke periode waarin je weinig tijd voor vrienden overhoudt, bijvoorbeeld omdat je carrière aan het maken bent, omdat je aan de andere kant van de wereld zit, of omdat je straalverliefd bent? Dan is het misschien realistischer om je te focussen op je belangrijkste vriendschappen, al zijn het er één of twee.

Het kan gebeuren dat vriendschappen verwateren, als je kinderen krijgt bijvoorbeeld, maar je ontmoet ook weer nieuwe mensen met wie het klikt (misschien wel op het schoolplein). Je kunt immers niet iedereen je hele leven met je meenemen.

Die speciale klik

Waarom is het met de een vanaf het eerste moment dikke mik en wil het met de ander maar niet boteren? Of je met iemand klikt, heeft te maken met toevallige omstandigheden en jezelf. Volgens professor William Ickes van de University of Texas in Arlington zijn persoonlijkheidskenmerken het belangrijkst en vinden we vooral mensen die op ons lijken leuk.

Iemand die lacht om dezelfde grappen heeft sowieso een streepje voor, maar ook iets simpels als hetzelfde boek lezen in de trein neemt ons snel voor iemand in. Daarnaast helpt het als je beiden extravert of beiden introvert bent en dezelfde politieke voorkeuren hebt. Ook hebben vriendelijke mensen hebben sneller een klik dan niet-vriendelijke.

Daarnaast is het belangrijk dat je vaak in elkaars nabijheid moet verkeren. Hoewel je dit in digitale tijden ook wel kunt vervangen voor ‘vaak contact hebben’, werkt elkaar lijfelijk zien nog altijd het beste.

Vriendschapsband versterken

Vriendschappen staan onder druk. Het aantal mensen zonder vrienden neemt toe (uit onderzoek blijkt dat in 2021 het aantal mensen zonder vrienden vier keer groter was dan in 1990) en het lijkt erop dat we minder tijd hebben om onze vriendschappen te onderhouden.

Ook veranderen vriendschappen door de jaren heen, bijvoorbeeld doordat jullie verhuizen, andere relaties aangaan, kinderen krijgen of minder tijd hebben voor elkaar. Hoe zorg je ervoor dat een band goed blijft?

Een goede relatie begint bij een goed evenwicht tussen geven en nemen. Is een vriendschap niet in balans, dan kan degene die structureel te veel geeft op een gegeven opgebrand raken of wrok koesteren (‘Moet ik nu alweer…’). Degene die te veel neemt kan zich hier schuldig door voelen. Zorg er daarom voor dat je ongeveer hetzelfde investeert als de ander.

Ga meningsverschillen niet uit de weg en durf grenzen te stellen. Het is belangrijk dat je constructief met elkaar in gesprek gaat als je ergens mee zit in plaats van een onderwerp te vermijden. Goed met elkaar kunnen praten geeft een veilig gevoel binnen de vriendschap en versterkt de band.

Neem tot slot af en toe de tijd om de ander duidelijk te maken hoe belangrijk hij of zij voor je is en hoeveel waarde je aan de vriendschap hecht. Zo versterk je de vriendschap door haar bestaan te bevestigen en te benadrukken.

Wat een echte vriend doet

Vriendschap laat zich vooral zien in de manier waarop je met elkaar omgaat. Zeker in moeilijke tijden ontdek je vaak op wie je kunt rekenen: wie er naar je luistert, met je meeleeft, praktische hulp biedt of je aan het lachen maakt als je er doorheen zit.

Toch hoeft vriendschap niet te betekenen dat je altijd alles voor elkaar over hebt. Iedereen heeft momenten waarop de eigen draagkracht beperkt is of het leven veel aandacht vraagt.

Ook kan het heel gezond zijn om een grens te trekken als je veel voor de ander hebt gedaan en merkt dat het je inmiddels te veel energie kost. Of om iets terug te verwachten voor alles wat je doet.

Een gezonde vriendschap draait om een goede balans tussen geven en nemen. Durf iets terug te vragen als je veel geeft, geef iets terug als de ander veel geeft. Vrienden houden rekening met elkaar, durven om hulp te vragen én staan ervoor open om iets terug te doen wanneer dat nodig is.

Wil je er graag voor iemand zijn, maar weet je niet zo goed hoe? Bedenk dan dat het vooral in kleine dingen zit, zoals aandacht en belangstelling hebben voor de ander. Niemand verwacht van je dat je een probleem kunt oplossen of toverwoorden kent die alles weer goedmaken.

(Ongeschreven) regels

Een vriendschap brengt bepaalde verwachtingen met zich mee. Vrienden houden zich daarom aan bepaalde (ongeschreven) vriendschapsregels. Als een van jullie een regel overtreedt, kan dat de band beschadigen. Uit onderzoek komen de volgende vriendschapsregels naar voren (uit het boek Sociale psychologie van sociaal psycholoog Pieternel Dijkstra):

• Vrienden delen goed nieuws met elkaar.
• Vrienden steunen elkaar emotioneel.
• Vrienden helpen elkaar in moeilijke tijden.
• Vrienden proberen elkaar een goed gevoel te geven of elkaar te vermaken.
• Vrienden doen iets terug voor wat je geeft.
• Vrienden nemen elkaar in vertrouwen.
• Vrienden nemen het voor elkaar op: als een derde kritiek heeft op een vriend die er niet bij is, neem je het voor die vriend op.
• Vrienden accepteren het van elkaar dat ze ook andere vrienden hebben en zijn dus niet onnodig jaloers.
• Vrienden leveren publiekelijk geen kritiek op elkaar.
• Vrienden vertellen elkaars geheimen niet door.
• Vrienden zijn niet overkritisch op elkaar.
• Vrienden zeuren niet tegen elkaar.
• Vrienden respecteren elkaars privacy.

Online vriendschappen

Vriendschappen voltrekken zich allang niet meer alleen in de echte wereld. Ook online onderhouden we onze contacten via bijvoorbeeld Instagram en TikTok, en leren we zelfs nieuwe mensen kennen die we al dan niet in het echt ontmoeten.

Ook voor online vriendschappen gelden ongeschreven regels, schrijft Dijkstra in haar boek. Zo vinden we het belangrijk dat iemand reageert op de berichten die we plaatsen en dat een bericht geen negatieve gevolgen heeft voor de ander. Dijkstra: ‘Online en offline lijkt het er vooral om te gaan dat vrienden iets voor elkaar doen en elkaar met respect behandelen.’

Dierbaar

Voer je hele gesprekken met je hond? Slaapt de poes elke nacht tegen je buik? Je bent zeker niet de enige. We zijn gehecht aan onze huisdieren, blijkt uit een lezersonderzoek van Psychologie Magazine. Van de dierenliefhebbers zegt 83 procent een sterke emotionele band met zijn dier te hebben, 60 procent ziet zijn huisdier zelfs als familielid.

Zeker in de afgelopen decennia is volgens experts het emotionele belang van huisdieren sterk toegenomen. Een dier kan ons geven wat andere mensen ons in principe ook kunnen geven, bijvoorbeeld steun en troost, maar die hebben daar niet altijd de tijd voor. Ook kunnen dieren contactarmoede verzachten. Ze geven genegenheid en aandacht en spreken je niet tegen.

Onvoorwaardelijke liefde

Relaties tussen mensen en dieren zijn op een bepaalde manier vergelijkbaar met relaties tussen mensen. De hormonen en hersengebieden die betrokken zijn bij intimiteit, vertrouwen en binding zijn niet soort-gebonden. Liefde discrimineert niet naar soort, zou je kunnen zeggen. Mens en hond kunnen zich aan elkaar hechten net als mensen onderling en honden onderling.

Een dier hecht zich uit overlevingsperspectief aan het baasje. Als je goed voor een dier zorgt, dan houdt het van je. Je hoeft niet bang te zijn dat je hond je opeens niet meer leuk vindt. Je hoeft je ook niet op te maken, niet slank te zijn, je hoeft geen carrière te maken of superprestaties te leveren. Je hoeft er alleen maar voor het dier te zijn.

Het is niet altijd makkelijk om nieuwe vrienden te maken als je volwassen bent. Uit angst voor afwijzing gaan we contact soms liever uit de weg, terwijl je toch echt aan de slag moet en initiatief moet tonen als je met iemand een band wilt opbouwen.

Sluit je bijvoorbeeld aan bij een club of vereniging. We bouwen sneller relaties op met mensen bij wie we regelmatig fysiek in de buurt zijn. Dat staat bekend als het mere-exposure-effect: hoe vaker we iemand zien, hoe sympathieker we diegene vinden.

Doe ook actief mee en geef niet te snel op. Vriendschappen groeien nu eenmaal niet vanzelf. Zoek contact, toon belangstelling en wees attent. Deel details over je eigen leven (daarin schuilt jouw unieke belevingswereld en door de ander hierin te betrekken, versterk je de band), maar blijf tegelijkertijd goed afstemmen op de ander. Stel ook geïnteresseerde vragen terug. Je wilt voorkomen dat je in een monoloog vervalt.

Vertrouw ten slotte op je gevoel. Als jij denkt dat het klikt tussen jullie, denkt de ander dat waarschijnlijk ook, blijkt uit onderzoek van de universiteit van Minnesota.

Contact zoeken met oude vrienden

Bijna iedereen heeft wel een oude vriend met wie het contact is verwaterd, blijkt uit Canadees-Brits onderzoek. Vaak zijn we huiverig om het contact te herstellen als we elkaar uit het oog zijn verloren, voornamelijk uit ongemak of angst dat de ander daar geen behoefte aan heeft.

Maar herenigen met een oude vriend kan je veel brengen, ontdekten de onderzoekers. Zo gaven mensen die wél contact zochten aan dat ze meer positieve emoties ervoeren. Wat je precies stuurt, maakt trouwens niet zoveel uit voor het herstel van de vriendschap: het gaat erom dat je bereidheid toont om het contact weer op te pakken.

Als vriendschap energie kost

De helft van onze relaties blijkt een ambivalent karakter te hebben. Met andere woorden: soms geven ze energie, en soms kosten ze energie. Natuurlijk is bijna geen enkele vriendschap alleen maar positief, we zijn immers allemaal mens en hebben elk onze eigenaardigheden die kunnen botsen. Maar als de negatieve effecten niet meer opwegen tegen de positieve, kan het tijd zijn om afstand te nemen.

Onderzoekers Julianne Holt-Lunstad en collega Briahna Bushman deden onderzoek naar zulke ‘frustrerende’ vriendschappen. Ze ontdekten dat mensen in ambivalente relaties vaker emotioneel en fysiek afstand namen van hun vrienden.

Om de vriendschap te verbeteren, kun je kijken of je er zelf iets aan kunt doen om de relatie positiever te maken. En wees in elk geval de vriend die je zelf zou willen hebben.

Als je merkt dat je niet meer bij elkaar past, of dat je andere behoeftes en verwachtingen hebt van de vriendschap, is het belangrijk om daar eerlijk over te zijn. Het is uiteindelijk voor beide partijen niet leuk om in een vermoeiende vriendschap te blijven hangen.

Een goed gesprek over de vriendschap (’ik kan jou niet bieden wat je zoekt in een vriendschap’) is een stuk respectvoller dan doen alsof er niks aan de hand is en de boot afhouden.

Vriendschap beëindigen

Het ingewikkelde is dat er vaak ook veel warme en leuke dingen tegenover het vervelende gedrag staan. Ook begrijp je soms wel waar iemands gedrag vandaan komt, uit onzekerheid bijvoorbeeld. Daardoor laat je de ander toch niet makkelijk vallen.

Dat doen we sowieso niet makkelijk blijkt uit onderzoek: met zo’n beetje de helft van onze vrienden schuurt het behoorlijk, maar dat is geen reden om de ander tabee te zeggen. Omdat je een geschiedenis deelt, de ander ondanks alles toch zal missen of puur uit gewoonte. Maar als iemand echt je grenzen overschrijdt en je kwetst of beschadigt, is het toch beter om de vriendschap te beëindigen.

Ruzie en goedmaken

In elke vriendschap kan een ruzie voorkomen. Je kunt er samen sterker uitkomen, mits je je eigen aandeel erkent en open communiceert. Benoem wat je fout hebt gedaan en erken wat het effect daarvan op de ander is. ‘Ik heb je pijn gedaan door achter je rug om over je te praten, dat spijt me heel erg.’

Geef daarnaast een verklaring, zonder dat als excuus te gebruiken. De ander wil weten waarom je hebt gedaan wat je hebt gedaan. Bijvoorbeeld omdat je moe, jaloers of verliefd was. Zo laat je zien dat wat je gedaan hebt niet representatief is voor wie je bent.

Toon tot slot berouw en bied je excuses aan. Het is niet makkelijk, maar het klaart wel de lucht. En hoe fijn is het om elkaar een knuffel te kunnen geven en weer vrienden te zijn?

Heeft de ander jou pijn gedaan? Leg rustig uit wat je dwars zit en hoe het gedrag van de ander op jou overkomt. Vermijd sarcasme of zinsnedes als ‘jij doet altijd…’ of ‘je bent nooit…’. Houd het bij jezelf en probeer jij-bakken te vermijden.

Vriendschapsjaloezie

Het kan gebeuren dat jaloezie in de vriendschap de kop opsteekt. Bijvoorbeeld omdat een vriend ineens een stuk meer tijd met een nieuwe kennis doorbrengt. Allereerst is het goed om te weten dat zulke gevoelens erbijhoren als we ons ‘bedreigd’ voelen in onze vriendschap, blijkt uit Amerikaans onderzoek.

De onderzoekers zien vriendschapsjaloezie als iets positiefs, omdat we daardoor ons best gaan doen de band te behouden of versterken. Een beetje jaloezie is dus gezond. Het maakt je bewust van jullie vriendschap, jouw rol hierin en je eigen behoeften.

Mocht je jaloezie of misschien zelfs rivaliteit, wrok of afgunst, richting een vriend (of de kennis van die vriend) voelen, onderzoek dan waar jouw gevoel vandaan komt en wat de vriendschap nodig heeft om de band tussen jullie te versterken. Je kunt dat ook samen bespreken. Belangrijk hierbij is dat je naar je eigen aandeel kijkt en niet naar dat van de ander.

Waarom zijn jullie vrienden? Wat betekent de ander voor je? Maakt hij of zij je aan het lachen? Delen jullie lief en leed? Heeft de ander altijd wijze adviezen paraat of delen jullie een bepaalde hobby? Neem een vriend in gedachte en maak de vriendschapstest.