Grondlegger Rots & Water-training: ‘Kinderen leren hun eigen weg te gaan in verbondenheid met de ander: dát is de opgave van deze tijd’

De Rots & Water-training is in Nederland een veelgebruikt educatief programma dat zich richt op het bevorderen van de sociaal-emotionele ontwikkeling. De methodiek wordt in maar liefst 26 landen ingezet; onder andere bij scholen, jeugdzorg, asielzoekerscentra en justitiële instellingen. Maar wat is Rots & Water precies? En helpt het om pesten te verminderen?

Aan de basis van deze methode staat een Nederlander. Een Fries, om precies te zijn: Freerk Ykema. Hij videobelt vanuit Japan, waar hij is om zijn methode te introduceren. Recent kwam zijn nieuwe boek Rots & Water wereldwijd uit, waarin hij vertelt hoe hij als voormalig gymleraar, remedial teacher en leerlingbegeleider uit Schagen inmiddels kinderen over de hele wereld weerbaarder maakt.

Hoe is het allemaal begonnen?

‘Ik startte op school een oefengroepje voor leerlingen met een motorische achterstand; een groep die volgens onderzoek vaak gepest en buitengesloten wordt. O, wat kan dat pijn doen, als je als laatste gekozen wordt bij gym of door onhandige motoriek de bal laat vallen. Dat die kinderen niet mee kunnen spelen vind ik treurig, juist omdat we weten dat sport en spel verbroedert.’

In die oefenlessen leerden de kinderen basisvaardigheden van bewegen: onder andere sterk en ontspannen staan en zitten, stress in het lichaam voelen, leren ontspannen. En ze kregen vooral ook veel, heel veel complimentjes.

Ykema: ‘Gaandeweg werd het steeds duidelijker dat de oefeningen – en het feit dat ik mijn leerlingen écht zag – vooral ook een positieve impact hadden op het zelfvertrouwen. En een van de gevolgen van zelfvertrouwen is dat mensen zich minder tegen elkaar afzetten, minder worden gepest en minder gaan pesten; de basis van Rots en Water-training was geboren.’

Wat is de Rots & Water-methode eigenlijk?

‘Het is een sociale competentietraining. Rots staat voor autonomie, weten wat je wil, eigen keuzes maken en grenzen stellen. En water staat voor verbinden, samenwerken en compromissen kunnen maken. Zijn Rots en Water goed in balans dan weet je wat je wil én kun je samen sterk zijn. Beide kanten heb je nodig. Maar ben je té rotsig, dan ben je te eigenwijs en te drammerig. En als je te waterig bent, ben je een meeloper of durf je jezelf niet te laten horen en zien.

Het programma wordt veel ingezet als anti-pestmethodiek, maar het is breder dan dat. De methode leert kinderen hoe ze in deze wereld hun eigen weg kunnen gaan, in verbondenheid met de ander. Juist dát is de opgave van deze tijd. Jonge kinderen leren bijvoorbeeld om samen te spelen, vriendjes te maken en zich aan de regels te houden. Bij oudere kinderen heeft het een positieve invloed op omgaan met emoties, ontwikkelen van zelfvertrouwen, goed zijn voor jezelf én anderen, en elkaar niet pesten.’

De methode is meermaals onderzocht. Hoe effectief is het?

‘Onder andere de Universiteit Utrecht heeft onderzoek gedaan naar Rots & Water. Bij onderzoek onder 1200 basisschoolleerlingen van zeventien verschillende scholen rapporteerden deelnemers aan de training dat zij zich minder depressief voelden, meer zelfvertrouwen hadden en zichzelf beter in de hand hadden, dus een toename in zelfregulatie. Ook verminderden twee vormen van pesten, namelijk fysiek pesten en pesten ‘overig’, in vergelijking met een controlegroep waarbij leerlingen het reguliere schoolprogramma volgden.’

Wat zijn de werkzame elementen van de Rots & Water-training?

‘Zonder twijfel is dat het psychofysieke element. Psychofysiek betekent: via fysieke oefeningen psychosociale vaardigheden aanleren.

Elke les beginnen we vanuit een rustige basis: gronden door de voeten stevig op de grond te zetten en rustig ademen vanuit de buik. Dan wordt het hoofd vanzelf ook rustig.

Daarna doen we een fysieke oefening. Voor kinderen is dat bijvoorbeeld bewegen, spelen, stoeien of dansen. Bij oudere kinderen vervangen we stoeien door rollenspellen of simpele zelfverdedigingsoefeningen en maken we een koppeling met thema’s als groepsdruk, eigen keuzes maken, seksualiteit en seksueel grensoverschrijdend gedrag.’

Welke psychofysieke oefeningen zouden lezers thuis kunnen doen?

‘Een spel dat we vaak gebruiken is Chinees boksen. Daarbij probeer je elkaar met vlakke handen uit balans te ‘boksen’. Een actieve, naar voren gerichte ‘boksactie’ noemen we een rotsactie, een terugtrekkende beweging een wateractie.

Na afloop van deze oefeningen reflecteren we: met welke actie heb je nu de meeste punten gescoord, met rots of water? Het is een strikvraag, want het een is niet beter dan het ander. Rots en water zijn beiden goed. Het hangt van de situatie af wanneer je beter een rotsactie kunt inzetten of een wateractie. En de beste keuze kun je alleen maken als je gecentreerd en gegrond bent en rust in je hoofd hebt.

Het simpele Rots en Water-kader geeft meer inzicht in complexe sociale interacties. Zelfs kinderen van vier jaar oud begrijpen dit omdat zij in hun lichaam kunnen voelen: rots is hard en doet pijn, water is zacht en vaak fijn.’

Niet ieder kind krijgt op school Rots & Water-training. Wat kun je als ouder zelf doen om je kind zelfvertrouwen en weerbaarheid mee te geven?

‘Vraag regelmatig aan je kind hoe het gaat en laat je kind merken dat het speciaal is. Niet alleen met woorden, maar ook door tijd door te brengen met je kind en aan te sluiten bij wat hij of zij echt belangrijk en leuk vindt, samen gamen bijvoorbeeld. En stel jezelf nu eens deze vraag: wanneer heb ik mijn kind deze week laten weten dat ik van hem of haar houd? Heb je dat echt uitgesproken? Ook naar je zoon of dochter van 14?

Pas wanneer je als ouder open en rustig bent, voelt je kind ruimte om over zijn ervaringen te vertellen

Kinderen groeien tegenwoordig vaak op bij ouders die zelf druk of overprikkeld zijn. Maar pas wanneer je als ouder open en rustig bent, voelt je kind ruimte om over zijn ervaringen te vertellen, en kun jij je kind echt zien, horen en begrijpen. Daarom hebben we ook gezinstrainingen ontwikkeld.

Er zijn manieren om samen met je kind te ontspannen. Ga bijvoorbeeld samen zitten en neem de tijd om rustig in te ademen naar de buik en daarna weer rustig uit te ademen. Of zoek samen de rust op, ga bijvoorbeeld een rondje lopen en even bewust diep ademhalen, vaak genoeg volgt het praten dan vanzelf. Dat is goed voor je kind én – minstens zo belangrijk – ook goed voor jezelf.

Maar belangrijker dan het doen van oefeningen is dat je je realiseert dat kinderen meer leren van wat jij ze voorleeft, dan wat je tegen ze zegt. Hoe ga jij met moeilijke situaties en andere mensen om? Door de manier waarop wij onze kinderen opvoeden, onderwijzen en het leven voorleven, schrijven wij hun toekomst.’

Lees ook: 5 misverstanden over pesten: ‘Sla gewoon terug, joh’