Steeds geruststelling vragen aan AI? Psychologen waarschuwen dat dat voor mensen met angst of OCD averechts kan werken
Altijd meegaand, altijd beschikbaar: AI-chatbots staan als een geruststellingsmachine voor je klaar. Voor mensen die kampen met angst of OCD is dit extra aantrekkelijk, want ze kunnen met al hun vragen en twijfels meteen terecht. Maar hierin zit volgens psychologen een risico: mensen leren niet meer met hun angst om te gaan.
Uit onderzoek van Stichting MIND onder bijna 800 mensen met psychische klachten blijkt dat meer dan een derde van de deelnemers weleens een chatbot heeft gebruikt om over hun mentale gezondheid te praten. Volgens een analyse van Harvard Business Review verschuift gebruik van generatieve AI steeds meer van praktische toepassingen – zoals schrijven en plannen – naar meer persoonlijke en emotionele functies – zoals therapie en advies.
Psychologen maken zich al langer zorgen om deze ontwikkeling. Zij waarschuwen dat intensief contact met AI-chatbots ons beoordelingsvermogen en onze realiteitszin kan aantasten. Zo kunnen ze niet kloppende ideeën bevestigen en fantasieën voeden. De laatste jaren hebben onderzoekers een verband vastgesteld tussen intensief contact met chatbots en verschillende gevallen van psychose en suïcide.
Het minder zichtbare risico van AI
Psychiater Elias Aboujaoude en psycholoog Ashleigh Golden, onderzoekers aan Stanford University op het gebied van Psychiatrie en Gedragswetenschappen, waarschuwen in een recent artikel in het wetenschappelijk tijdschrift Nature voor een ander en minder zichtbaar risico van AI.
Waar eerdere onderzoeken zich vooral richtten op de informatie die een chatbot geeft, richtte dit onderzoek zich op het gevaar dat ligt in het continu geruststelling vragen aan een chatbot. Zij waarschuwen dat het ontwerp van chatbots, die 24/7 klaarstaan om je vragen te beantwoorden, angst- en dwangstoornissen in stand kunnen houden.
Het nadeel van geruststelling zoeken bij een chatbot
Mensen die kampen met angst- en dwangklachten, kunnen vaak moeilijk omgaan met onzekerheid en zijn geneigd steeds geruststelling te zoeken. Dit kan ervoor zorgen dat ze zich tot een chatbot wenden om eindeloos gesprekken te analyseren, scenario’s door te denken of bevestiging te zoeken.
Zo’n gesprek is niet per se schadelijk, maar als het een strategie wordt om met angst of onzekerheid om te gaan, is dat het wel. Door geruststelling aan Claude, Chad of een andere AI-vriend te vragen, neemt iemands angst tijdelijk af, wat voor opluchting zorgt. Daardoor is diegene sneller geneigd zich in een angstige situatie weer tot AI te wenden. Zo wordt een chatbot een manier om onprettige gevoelens te vermijden. Hierdoor leren mensen met angst- en dwangstoornissen niet hoe ze met deze gevoelens om kunnen gaan, wat hun maladaptieve gedrag in stand kan houden.
Leren omgaan met angst
Wat is het verschil tussen geruststelling vragen aan een vriend of familielid in plaats van AI? Naast dat de meeste mensen niet 24/7 beschikbaar zijn, bieden ze sneller tegenstand tegen het vermijdingsgedrag van hun naasten met angstklachten, aldus de experts. Zo zijn ze bijvoorbeeld minder geneigd dezelfde vraag eindeloos te beantwoorden. Chatbots zijn daarentegen een stuk meegaander. Ze zijn ontworpen om mensen naar de mond te praten en het gesprek gaande te houden.
Op lange termijn kan dit gebrek aan weerwoord volgens Aboujaoude en Golden het ‘corrigerend leren’ in de weg staan. Omdat je door AI telkens de mogelijkheid hebt een uitvlucht te zoeken uit situaties waarin je je bang of onzeker voelt, ervaar je niet dat een situatie ook goed kan aflopen zónder dat je meteen je angst wegneemt. Dit is bij de behandeling van mensen met angst en OCD juist belangrijk om de cyclus te doorbreken.
Lees ook: Psycholoog en ACT-expert Gijs Jansen bestaat nu ook als AI-therapeut: ‘AI-Gijs klinkt net als de échte psycholoog’
