Ik ben als de dood voor de oceaan: waarom het brein alarm slaat zonder direct gevaar
Spinnen, slangen, gaatjes: mensen kunnen bang zijn voor van alles en nog wat. Daar is niks mis mee, want angst hoort bij het leven. Maar sommige mensen hebben zo’n extreme angst dat ze een fobie kunnen ontwikkelen. Hoe kan dat?
Ik vind het heerlijk om op een zomerse dag een duikje te nemen in de zee. Maar zodra de grond onder me verdwijnt en ik alleen nog de eindeloze oceaan voor me zie, slaat de paniek snel toe. Het idee dat er van alles onder mij door kan zwemmen in een diepe, donkere oceaan bezorgt me pure angst.
Zelfs als ik een video zie waarin er allerlei dieren in de oceaan rondzwemmen krijg ik het al benauwd. En al helemaal als ik me realiseer dat er nog zo’n groot deel van de oceaan niet eens ontdekt is. Wat zwemt er dan nog meer rond waar we niks van weten? De intense angst die ik voor diep en open water ervaar, heet thalassofobie. Maar waaróm ben ik daar toch zo bang voor, terwijl ik ook wel weet dat ik aan de kust of achter mijn laptop niet direct in gevaar ben?
Wat is een fobie?
Angst helpt ons om gevaar te herkennen en te vermijden. ‘Het is net of alarmbellen in je hoofd heel hard afgaan.’, vertelde psychiater en hoogleraar Neeltje Batelaan eerder aan Psychologie Magazine. ‘Maar bij mensen met extreme angst (zoals een fobie) gaan die alarmbellen af terwijl er géén gevaar is. Je lichaam reageert alsof er een ramp staat te gebeuren, terwijl er feitelijk niets aan de hand is.’
Een fobie is een buitenproportionele angst voor een specifiek object of situatie. Alleen al het denken aan datgene waar je bang voor bent kan extreme angstgevoelens opwekken. Daarom voel ik mijn hart al sneller kloppen als ik denk aan de diepte van de oceaan.
Hoe ontstaat een fobie?
Een fobie is een aangeleerde angst. Uit onderzoek blijkt dat wanneer iemand een nare ervaring of iets bedreigends meemaakt, het brein die situatie sterker aan gevaar koppelt. Als je daarna in contact komt met triggers die je aan de situatie doen denken, vertelt je brein dat er mogelijk gevaar dreigt en voel je je angstig.
Bij veel mensen neemt de angst na een tijdje vanzelf weer af, maar bij anderen wordt het gevoel alleen maar sterker. Volgens Batelaan speelt vermijden daar een belangrijke rol in. Hoe vaker je je angst vermijdt, hoe bedreigender je de situatie of voorwerp waar je bang voor bent vindt en kun je uiteindelijk een fobie ontwikkelen.
Hoe pak je een fobie aan?
Als je bang bent, voelt het logisch om je angst uit de weg te gaan, maar vermijden werkt juist averechts. ‘Wanneer je je angst uit de weg gaat, voel je een directe opluchting en je stress daalt. Je leert dan dat vermijden de oplossing is’, vertelt Batelaan. ‘Maar juist daardoor bevestig je de angst. Hoe moeilijk ook: als je angstig bent voor iets, is het beter om het stap voor stap aan te gaan.’
Om je angst onder ogen te komen kun je hulp inschakelen van een therapeut. De beste behandelingen voor fobieën zijn cognitieve gedragstherapie en exposure therapie, waarbij je op een geleidelijke manier wordt geconfronteerd met datgene waar je bang voor bent.
Welke angsten hebben jullie?
Op Instagram vroegen we aan de lezers van Psychologie Magazine welke angsten zij hebben. Dit waren enkele reacties. Zo zijn jullie bang voor…
- Zilvervisjes
- Spetters van de wc bij het doorspoelen
- Met een voertuig de sloot in vallen
- Veel gaatjes dicht bij elkaar
- Mandarijnen
- De diepte van de zee
- Van een brug in het water vallen
- Overgeven
- Koeien
- Krokodillen
- Vliegen of autorijden
- Trappen
- Piepschuim
- Ruimtes met open deuren
- Glitters
- Tunnels
Lees ook: Trypofobie: angst voor objecten met kleine gaten
Welke bijzondere fobieën ken jij?
Sommige fobieën komen net wat minder vaak voor dan andere. Van de volgende fobieën heb je misschien nog nooit gehoord, maar ze bestaan echt:
Cathisofobie
Voor deze mensen is een kantoorbaan of naar een theater gaan geen optie, ze hebben namelijk een angst om te gaan zitten. Als ze bijvoorbeeld op een bepaald soort stoel moeten zitten, of een negatieve ervaring hebben gehad met lange tijd zitten, beginnen ze te zweten of te trillen.
Bibliofobie
Waar de een graag ontspannen een boek leest, krijgt iemand met bibliofobie het van een boek juist benauwd. De angst heeft verschillende oorzaken, bijvoorbeeld als iemand als kind vaak gedwongen werd om een boek te lezen. Anderen ervaren de angst om overspoeld te worden door tekst en informatie.
Eisoptrofobie
Als je bij deze mensen thuiskomt, kom je geen enkele spiegel tegen. Mensen met eisoptrofobie zijn bang om hun eigen reflectie in een spiegel te zien of vrezen ervoor onverwachte schaduwen of bewegingen te zien.
Papafobie
Mensen met papafobie zul je nooit in Vaticaanstad tegenkomen, want deze mensen zijn als de dood voor de paus. De meeste hebben eigenlijk een algemene fobie voor heilige figuren, waaronder de paus. Ze zijn vaak bang voor de hogere macht die een paus heeft, of voor het onbekende van een religie als ze zelf niet religieus zijn.
Porphyrofobie
Als iemand porphyrofobie heeft, moet diegene de hele dag goed opletten of hij niet oog-in-oog komt te staan met zijn angst: de kleur paars. Meestal komt de angst door associaties die mensen zelf met de kleur hebben gelegd, bijvoorbeeld als iemand die je eng vond vaak paarse kleding droeg.
Gephyrophobie
Mensen met deze fobie lopen of rijden liever een heel stuk om, want ze durven geen bruggen over te steken. Het idee dat een brug in kan storten, ze eraf kunnen vallen of vast komt te zitten, vinden ze vele malen erger.
Omfalofobie
Deze mensen vermijden liever hun eigen buik, omdat ze bang kunnen worden van de navel. De navel is een gevoelig deel van het lichaam en kan bij sommige mensen een raar of onaangenaam gevoel geven als ze eraan zitten of ernaar kijken. Bij anderen roept het vooral zorgen op over het lichaam zelf, zoals de gedachte dat er vuil in of rond de navel kan zitten.
Phobofobie
Als je denkt dat je alle angsten hebt gehad, heb je ook nog de angst voor angsten, waarbij iemand bang is om een fobie of paniekgevoel te krijgen. Mensen met phobofobie hebben vaak al een angst gehad en zijn nu bang deze opnieuw te ervaren. Maar sommige zijn ook bang voor het idee om een fobie te ontwikkelen.
