Tijd voor therapie: wat is cognitieve gedragstherapie?

Wanneer je met mentale klachten bij een psycholoog aanklopt, krijg je vaak te maken met een specifieke behandelmethode. Maar wat houden al die verschillende therapieën eigenlijk in? In deze rubriek verkennen we de bekendste therapievormen en leggen we uit hoe ze werken. Deze keer: cognitieve gedragstherapie.

Wat is Cognitieve Gedragstherapie (CGT)?

Cognitieve gedragstherapie is een veelvoorkomende vorm van therapie waarbij je negatieve of niet-helpende denkpatronen leert identificeren, begrijpen en veranderen. Hierbij wordt er gekeken naar hoe je gedachten, gevoelens en gedrag elkaar beïnvloeden.

Stel, je geeft een presentatie en je ziet iemand in het publiek gapen. Dan zou je het volgende kunnen ervaren:

• Gedachten: Mijn presentatie is saai, ik doe het niet goed, ik kan dit niet.
• Gevoel: Schaamte, stress, onzekerheid.
• Gedrag: Sneller gaan praten, dingen vergeten te benoemen, dichtklappen.

Tijdens cognitieve gedragstherapie leer je nieuwe strategieën en vaardigheden, zoals het herkennen van denkfouten of irrationele gedachten, waardoor je een gezondere en meer realistische manier van denken ontwikkelt. Je leert bijvoorbeeld het volgende te veranderen:

• Gedachten: Mijn presentatie is saai –> Misschien gaapt hij omdat hij vannacht slecht heeft geslapen.
• Gevoel: Schaamte, stress, onzekerheid –> Je rustiger en zelfverzekerd blijven voelen.
• Gedrag: Sneller gaan praten –> Op een normaal tempo kunnen blijven presenteren.

Cognitief psycholoog Aaron Beck ontdekte in de jaren 60 dat negatieve gedachten invloed hadden op het gedrag van zijn cliënten. Rond diezelfde tijd was psychotherapeut Albert Ellis in zijn therapiesessies bezig met het veranderen van negatieve denkpatronen bij zijn cliënten. Deze strategieën werden later samengevoegd tot wat we nu kennen als cognitieve gedragstherapie.

Lees ook: De zin en onzin van psychotherapie

Is het iets voor mij?

Cognitieve gedragstherapie kan helpen als je last hebt van negatieve gedachten die je dagelijks leven beïnvloeden. Denk hierbij aan klachten zoals angst, depressie, trauma of stress. Als je daardoor wordt belemmerd in wat je wilt doen, of steeds in negatieve patronen terechtkomt, kan het nuttig zijn hulp te zoeken bij een therapeut die CGT toepast.

Wanneer past dit niet?

Deze therapievorm is vooral bedoeld om je huidige gedachten beter te begrijpen en om te buigen naar meer realistische en positieve gedachten. Zijn je klachten ontstaan door gebeurtenissen uit het verleden, of hebben die een diepere onderliggende oorzaak? Dan is deze therapievorm niet de beste match, en zou bijvoorbeeld schematherapie of psychotherapie beter passen. Vaak wordt CGT wel in combinatie met andere therapievormen gegeven.

Lees ook: Op latere leeftijd in therapie

Hoe ziet een behandeling eruit?

Je gaat samen met een cognitieve gedragstherapeut in gesprek. Vaak heb je wekelijks een sessie van 45 minuten tot een uur, gedurende gemiddeld 10 tot 15 weken, afhankelijk van de klachten die je hebt.

Hoe vind ik de juiste therapeut?

De juiste therapeut vinden kan een hele zoektocht zijn, maar is essentieel voor een succesvolle behandeling. Een goed startpunt is bijvoorbeeld de vakvereniging voor CGT: Vereniging voor Gedrags- en Cognitieve therapieën (VGCt). Deze vereniging beheert een officieel register met geregistreerde gedragstherapeuten in Nederland. In een paar kliks krijg je een overzicht van therapeuten binnen een bepaalde postcode, met hun specialismen. Voor registratie moet een therapeut een erkende opleiding hebben gevolgd en praktijkervaring hebben opgedaan onder supervisie van een erkende supervisor.

Daarnaast kan een therapeut zijn aangesloten bij het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP). Therapeuten die zich hierbij aansluiten laten zien dat zij werken volgens professionele richtlijnen binnen de (klinische) psychologie en de juiste opleidingsvereisten bezitten om behandelingen uit te voeren.

Maar minstens zo belangrijk als een kwaliteitslabel is een goede klik tussen jou en de therapeut, en dat je je veilig voelt om je verhaal te delen. Bijna alle cognitieve gedragstherapeuten bieden een eerste gesprek aan om kennis te maken, waarin je kunt beoordelen of de manier van werken en persoonlijkheid van de therapeut bij jou en je situatie past.

Wist je dat…

… cognitieve gedragstherapie ook lichamelijke klachten kan verbeteren? Tijdens de therapie leer je bijvoorbeeld hoe je negatieve gedachten over pijn kunt omzetten, van: ‘de pijn is onverdraaglijk’, naar: ‘de pijn is nu extra erg omdat ik er op let, maar dat wordt straks minder’.

Wat vonden anderen?

Op Instagram vroegen we de volgers van Psychologie Magazine naar hun ervaringen met cognitieve gedragstherapie. Dit waren enkele reacties:

• ‘Het heeft mij geholpen te relativeren, ik zou het zeker aanraden!’
• ‘Ik vond het pittig, maar het heeft me uiteindelijk wel nieuwe inzichten gegeven die hebben geholpen.’
• ‘Ik vond het lastig, omdat ik voelde dat mijn probleem dieper lag.’
• ‘Het heeft mij in het begin geholpen om erachter te komen dat mijn brein net wat anders werkt. Dus het hielp wel, maar het was niet de juiste therapie voor mijn situatie.’
• ‘Voor mij heeft het een klein beetje geholpen. De therapie helpt goed om gedachten te begrijpen, maar ik vind dat de behandeling het gevoel te veel vergeet.’
  

Lees ook: Therapie – Cognitieve gedragstherapie