Waarom raken sommige mensen verbitterd en anderen niet?
Soms is één onrechtvaardige gebeurtenis genoeg om iemands leven te doen kantelen. Waar de een na verloop van tijd de draad kan oppakken, blijft de ander hangen in verdriet en boosheid. Hoe kan dat?
‘Heel opvallend en heel naar’ vindt hij het, dat iemand jaren last kan blijven hebben van één voorval: ‘Je partner is er met een jongere versie van jou vandoor gegaan. Je krijgt knallende ruzie met je broer over de erfenis, die je daarna niet meer spreekt. Je bent weer overgeslagen voor een promotie, terwijl je keihard werkt en alles geeft.’
Iedereen maakt in meer of mindere mate onrecht mee, aldus Ger Keijsers, hoogleraar psychotherapie aan de Radboud Universiteit. ‘Daar zit je de eerste dagen verschrikkelijk op te kauwen en je slaapt er niet van. Maar na een paar weken heeft het zich gezet en gaat het leven verder.’ Behalve bij ongeveer 12 procent, bij wie het niet slijt, die zich er niet overheen kunnen zetten, die ‘knakken’. Verbittering is een verstoring in het normale functioneren, zegt hij, die draait om het gevoel dat je bent verraden of oneerlijk bent behandeld, en die leidt tot een chronisch verdrietig en kwaad gevoel.
‘Met boosheid kun je geen kant op en ben je machteloos’
Hoe kan het dat sommigen verbitterd raken en anderen niet? Die vraag proberen Keijsers en zijn team te beantwoorden. Zijn het bijvoorbeeld heel gevoelige of veeleisende mensen? Dat bleek niet het geval. Ook het voorval zelf of het type veroorzaker – een vreemde, een naaste of een instantie – voorspelde niet of mensen verbitterd raken.
Een antwoord vond Keijsers in traumaonderzoek, waar hij stuitte op de ‘basic beliefs’-theorie: mensen met PTSS zouden lang last houden van de traumatische gebeurtenis omdat hun basisassumpties – bijvoorbeeld over veiligheid – zijn geschonden. ‘Stel, je raakt ineens betrokken bij een bankoverval, er wordt een pistool tegen je slaap gedrukt en je denkt: ik word zo doodgeschoten. Je dacht dat zoiets jou niet zou kunnen overkomen, maar dat blijkt plots helemaal niet waar te zijn.’
Lees ook: Zo omarm je negatieve emoties
Verbitterde mensen lijken iets vergelijkbaars mee te maken. Keijsers: ‘Wat verstoord raakt, is het vertrouwen dat je in elkaar hebt.’ Ook verbitterde proefpersonen rapporteerden dat basisassumpties waren ontkracht na het voorval: je vernedert elkaar toch niet, we zijn toch eerlijk naar elkaar, familie verraadt elkaar toch niet. En dat veroorzaakt bij hen een brede waaier aan klachten: van continu boos zijn tot somberte, slecht slapen, angstiger zijn, en je onveilig voelen.
Verbittering is kortom een serieus probleem, zegt Keijsers. Maar er is geen diagnose voor – het is geen erkende stoornis. ‘Er is in de psychologie veel onderzoek gedaan naar aanhoudend verdriet en aanhoudende angst, maar verbittering is echt nog onontgonnen terrein.’
Zijn vermoeden, ‘puur speculatief’, is dat de regie teruggeven onderdeel van de oplossing is. ‘Met boosheid kun je geen kant op en ben je machteloos. Het zou goed kunnen dat het helpt om die energie in iets positiefs om te zetten. Je kunt denken: er is slecht voor mij gezorgd, dus ik ga goed voor mezelf zorgen. Ik ben verraden, dus ik zorg ervoor dat ik anderen niet verraad.’ Weer iets interessants om te onderzoeken.
Het verbitteringsonderzoek loopt nog. Ger Keijsers en zijn promovenda Aysun Tasdemir zoeken naar deelnemers. Wil je meedoen? Meld je dan hier aan.
