Verandering is oncomfortabel, zeggen experts: ‘Gun jezelf wat ruimte tussen je oude en je nieuwe zelf’
Dat het leven in een opwaartse lijn verloopt, is een illusie. Je bent niet mislukt als je een U-bocht moet nemen of er een berg voor je opdoemt, ontdekte journalist Maartje Laterveer. Ons brein heeft alleen wat tijd nodig om de fijne kant ervan te zien.
Iedereen heeft een normaal, stabiel leven dat in een opwaartse lijn verloopt, dacht ik op een onbewaakt moment. Het mijne heeft eigenlijk meer weg van een ecg: hobbelig, met om de zoveel tijd een uitschieter naar boven of beneden.
Dat van die rechte lijn zie ik volgens de Amerikaanse schrijver Bruce Feiler helemaal verkeerd. Het leven is voor iedereen grillig, dus we kunnen maar beter leren opnieuw te beginnen. Feiler verdiept zich nu al ruim dertig jaar in het fenomeen verandering. In zijn boek Life is in the transitions (2020) rekent hij af met een mythe waar we onbewust mee worden opgevoed: het idee dat ons leven verloopt volgens een vooraf uit te stippelen opeenvolging van logische fases.
Het lineaire leven bestaat niet meer
De tijd dat we één baan hadden, één grote liefde en altijd in hetzelfde huis bleven wonen, is voorbij. Door ontwikkelingen als emancipatie, ontzuiling, globalisering en technologische vooruitgang is niet alleen de wereld veranderd, maar zijn onze levens dat ook.
Een gemiddeld leven stuit volgens Feiler elk jaar wel op zo’n hobbel. De grote, echt ingrijpende gebeurtenissen die zorgen voor een omwenteling in ons leven, komen volgens zijn statistieken zo’n drie tot vijf keer voor in een volwassen leven, met gemiddeld vijf jaar ertussen. ‘Vergeet de midlifecrisis‘, zegt Feiler in zijn veelbekeken TED Talk, ‘we hebben en masse een whenever-crisis.’
Feiler noemt die veranderingen lifequakes, oftewel een ‘levensbeving’: Hoe ga je verder na een lifequake?
Verandering is niet comfortabel
Verandering komen we dus allemaal tegen in ons leven, maar het blijft volgens Julia Samuel, een bekende Britse psychotherapeut gespecialiseerd in rouw en verlies, oncomfortabel. In haar boek Het keerpunt bundelde ze verhalen van cliënten uit haar praktijk die met een grote verandering te maken kregen op het gebied van werk, liefde, familie, gezondheid of identiteit, en ineens niet meer wisten wie ze waren.
Uiteraard, zegt Samuel via Zoom, zijn veranderingen waar je niet voor hebt gekozen – zoals ziekte of ontslag – lastiger om mee om te gaan dan de levensveranderende gebeurtenissen waarvoor we de champagne ontkurken. Maar ook die laatste vergen wat van ons: we moeten iets loslaten wat vertrouwd was. En hoe naar het verleden al dan niet was, het is vaak minder eng dan het inwisselen voor iets wat we nog niet kennen.
Ook neurowetenschapper Maya Shankar beaamt dat het nieuwe en onbekende eng is. Dat komt volgens haar vooral omdat we ons vaak identificeren met ons verleden, legt ze uit in The Happiness Lab, de podcast van Yale-hoogleraar psychologie Laurie Santos. ‘Identity foreclosure’ noemt Shankar dat: het fenomeen dat we al vroeg in ons leven besluiten wie we zijn, en vasthouden aan deze per definitie beperkte opvatting van wie we kunnen zijn.
Zijzelf bijvoorbeeld speelde al op jonge leeftijd op hoog niveau viool en stevende af op een grote carrière als muzikant. Tot ze op haar vijftiende door een handblessure moest stoppen met vioolspelen en een andere toekomstige carrière moest kiezen. Dat leidde tot een identiteitscrisis, want wie was ze nog nu ze geen violist meer kon worden?
Neem de tijd om verandering te verwerken
Ook positieve veranderingen zijn oncomfortabel volgens Julia Samuel. Want bij iedere ja zeg je nee tegen iets anders. Als je een baby krijgt, zeg je nee tegen de tijd en vrijheid die je hebt als je geen kinderen hebt. En degene met wie je trouwt, is ook degene met wie je voor de rest van je leven het bed deelt – dat zijn heel veel nee’s tegen heel veel anderen. Ook al is hij de liefste van de wereld, dat kan een beklemmend besef zijn.
Daarom, concludeert ze, is het absoluut belangrijk dat je de tijd neemt om de verandering te verwerken. ‘We hebben altijd de neiging om snel door te gaan, maar soms moeten we de tijd nemen en onszelf wat ruimte gunnen tussen ons oude zelf en ons nieuwe zelf.’ De vruchtbare leegte, noemt ze die tijd: een ‘neutrale zone van onzekerheid’ die je gek kan maken, maar die ook ruimte biedt voor nieuwe mogelijkheden.
Dat laatste is de opwindende kant van veranderingen – de reden waarom we dol zijn op televisieprogramma’s als Het roer om en liedjes als Het regent zonnestralen van Acda en De Munnik. De reden ook waarom ik ondanks alles nachten wakker lig van de adrenaline die door mijn lijf giert. Zoals schrijver Katie Roiphe het verwoordt: ‘This is one of the very few times in adult life when you get a chance to invent yourself.’
Voel ook het ongemak
Maar toch, als het plaatje dan compleet is en het stof neergedaald, voel ik het gat ergens ter hoogte van mijn hart. Vruchtbaar of niet, een leegte is een leegte. Waar ooit mijn leven was, is nu niks. Als ik het vertel aan Julia Samuel kijkt ze me aan met de glimlach van een therapeut die weet hoeveel pijn het doet. ‘Onze interne wereld is veel langzamer dan onze externe wereld’, legt ze uit.
‘De buitenkant gaat snel in actie: we kopen meubels, richten ons huis in, regelen een verhuiswagen. We zouden graag willen dat onze emoties dat tempo bijbenen, maar dat kunnen ze niet. Gevoelens hebben tijd nodig. Je kunt niet zomaar even de bladzijde omslaan en dat is dat. Je brein moet wennen en dat gaat alleen als je de tijd neemt om te voelen wat er te voelen valt. Laat alle emoties door je lichaam gaan in alle verschillende versies – niet alleen de vrijheid en de opluchting, maar ook het verdriet om het verlies, de spijt, de angst, de makkelijke en de moeilijke gevoelens, de gevoelens die je doen groeien.’
Als haar boek één boodschap heeft, dan is het deze: ga je door een grote levensverandering, sta het jezelf dan toe om ook het ongemak te voelen, de onzekerheid, het verlies, de angst die daarmee gepaard gaat. Praat erover of schrijf erover. Achteraf zul je dan misschien wel blij zijn met deze verandering en er zelfs beter uitkomen.
Lees ook: Dit jaar écht iets veranderen? Zo voorkom je dat alles bij het oude blijft
Dit artikel verscheen eerder in Flow Magazine. Lees Psychologie Magazine, Flow, Happinez en 20+ andere merken in de Mijn Magazines-app.
