Professionele afstand in therapie, psycholoog Sharon de Lange vraagt zich af wat dat betekent: ‘Ik vroeg of ze een knuffel wilde’

Sharon de Lange is psycholoog en gespecialiseerd in gedragsverandering. Als een van de Jonge stemmen van Psychologie Magazine schrijft Sharon over haar werk als gewoontecoach en het doorbreken van (belemmerende) patronen.

‘Het voelde soms net alsof ik met een vriendin zat.’

Ze zei het tijdens onze laatste sessie, een leerling die ik als schoolpsycholoog had begeleid. We namen afscheid na een intensief traject. Ik glimlachte vriendelijk, maar vanbinnen dacht ik: shit, dan heb ik mijn werk niet goed gedaan.

Tijdens mijn opleiding psychologie leerde ik dat professionele afstand essentieel is om effectieve en objectieve zorg te kunnen bieden in contact met cliënten.

Houd voldoende afstand. Bewaak je rol. Word geen vriend, geen ouder, geen redder. En terecht. Een gepaste professionele afstand is noodzakelijk voor een gezonde werkrelatie tussen behandelaar en cliënt. Het helpt om grenzen helder te houden, zuiver naar de situatie te blijven kijken en te voorkomen dat je als behandelaar een rol inneemt die niet van jou is.

Toch merk ik dat ik steeds vaker struikel over het woord professionele afstand.

Ik zeg regelmatig tegen cliënten: ‘Ik kan het jou heel goed vertellen, maar zelf vind ik dit soms ook nog lastig.’ Niet om het gesprek over mij te laten gaan, maar omdat echtheid soms meer doet dan een perfect geformuleerde theorie. Opvallend genoeg reageren mensen zelden verbaasd op mijn opmerkingen over mijzelf. Vaker zie ik hun schouders zakken en zeggen ze ‘fijn om te horen.’

Ik vroeg iets wat ik in de afgelopen tien jaar nog nooit had gevraagd

Een tijdje geleden kwam een meisje van zestien mijn kamer binnen voor een kennismakingsgesprek. Ze was ruim een halfuur te laat. Ze huilde en haar hele lichaam trilde. Ze kreeg nauwelijks lucht en kon geen woord meer uitbrengen.

Ik probeerde contact te maken, maar terwijl ik tegenover haar zat wist ik eigenlijk al dat geen enkele vraag haar zou helpen. Ze had op dat moment geen gesprek nodig, maar veiligheid.

Dus vroeg ik iets wat ik in de afgelopen tien jaar nog nooit had gevraagd.

‘Wil je een knuffel?’

Ze knikte.

Ik sloeg mijn armen om haar heen. Ik bleef rustig ademhalen en voelde hoe haar ademhaling zich langzaam aanpaste aan de mijne. Ondertussen speelde zich in mijn hoofd een ander gesprek af.

Mag dit? Doe ik nu het juiste? Is dit wel professioneel?

Na een tijdje ontspande haar lichaam. Ze liet als eerste los, keek me aan en zei zacht: ‘Bedankt. Dat had ik even nodig.’

De meest helpende momenten ontstaan wanneer iemand voelt dat je ook gewoon maar mens bent

Ik denk nog vaak terug aan dat moment. Niet omdat ik vind dat psychologen vaker moeten knuffelen. Sterker nog, in de meeste situaties zou dat helemaal niet passend zijn. Het gaat mij ook niet om de knuffel. Het gaat over iets anders.

Over het idee dat professionaliteit soms wordt verward met afstandelijkheid. Alsof warmte en vakmanschap elkaars tegenpolen zijn. Terwijl ik juist heb geleerd dat de meest helpende momenten vaak ontstaan wanneer iemand tegenover je voelt dat je niet alleen deskundig bent, maar ook gewoon mens.

Dat deze leerling het gevoel had alsof ze met een vriendin sprak wanneer wij tegenover elkaar zaten, is misschien helemaal niet ‘slecht’, denk ik nu. Misschien gebruikte ze simpelweg het beste woord dat ze kende voor iemand bij wie ze zich veilig voelde om te huilen.

En is dat niet precies waar goede hulpverlening om draait? Liever een psycholoog die veilig genoeg voelt als een vriendin, dan een psycholoog die professioneel genoeg lijkt om nooit echt binnen te komen.

Dit vind je misschien ook interessant: Single Session Therapy, werkt dat echt?