Hoogsensitieve mensen verwerken prikkels intensiever: hoe werkt overprikkeling bij HSP’s?
Er zijn veel labels waarbij prikkelgevoeligheid een grote rol speelt. Hoe werken prikkels als je hoogsensitief bent? En wat kun je doen om overprikkeling te voorkomen?
Hoogsensitieve mensen nemen niet alleen meer prikkels waar, maar verwerken deze ook intensiever. Daardoor ontstaat een ongelijke balans, aldus HSP-expert Esther Bergsma. De prikkelaanvoer is groot, terwijl de verwerkingscapaciteit sneller bereikt is. Het gevolg: het brein raakt overvol en er ontstaat een overload.
Hoe uit overprikkeling zich?
Slaat het systeem onder die druk ‘op tilt’, dan uit overprikkeling zich grofweg op twee manieren: Sommige mensen ontladen de spanning door hun gevoelens naar buiten te brengen. Anderen reageren juist door zich af te sluiten en vlak te worden. Het nadeel van daarvan is dat de spanning niet wordt ontladen, waardoor die zich later kan uiten in lichamelijke klachten. ‘Vaak passen hoogsensitieve mensen beide vormen toe, afhankelijk van de situatie of hun bui,’ aldus Bergsma.
Overprikkeling staat in feite gelijk aan stress: het emotionele brein wordt geactiveerd en het lichaam bereidt zich voor op actie. Dat is niet negatief: de draagkracht wordt tijdelijk opgerekt, waardoor je meer aankunt.
Maar hoogsensitieve mensen kunnen overprikkeld raken door situaties die ogenschijnlijk helemaal niet stressvol zijn, zoals een middag winkelen, een museumbezoek, een feestje. De opeenstapeling van prikkels zorgt dan voor stress. En hoogsensitieve mensen hebben langer nodig om daarvan te herstellen.
Hoe kun je als HSP overprikkeling voorkomen?
Volgens Bergsma is voorkomen beter dan genezen. ‘Leer de eerste signalen van overprikkeling kennen. Breng in kaart wat er in je lichaam gebeurt of met je emoties en gedachten vóórdat het mis gaat. Denk aan gespannen schouders, zelfkritische gedachten of een korter lontje. Neem rust bij de eerste signalen of doe iets waardoor je systeem de prikkels kan kwijtraken: maak een wandeling, doe een ademhalingsoefening, bespreek je gevoelens.’
Wat helpt om snel te ontprikkelen:
- Neem even een time-out, verlaat indien mogelijk de situatie en ga even naar de wc of maak een wandelingetje.
- Doe de 4-7-8 ademhalingsoefening om bewust te vertragen. Adem 4 tellen in. Hou je adem 7 tellen vast. Adem 8 tellen uit. Je kunt ook variëren met de 4-7-8-STOP-ademhaling. Wacht telkens even na het uitademen, voordat je weer 4 tellen inademt. Doe dit maximaal vijf keer na elkaar.
- Schrijf op wat in je hoofd omgaat, zo kun je er op een later moment op terugkomen.
- Hou iets ijskouds in je handen, bijvoorbeeld een blikje. Het kan ook helpen om in de frisse wind te gaan staan. Als de hersenen iets heel kouds (= potentieel bedreigend voor je lichaam) registreren gaan ze zorgen dat jij emotioneel in balans blijft.
- Ga sporten.
- Doe iets waar je een goed gevoel van krijgt.
- Doe oordopjes in, zet een hoofdtelefoon op of ga even op een rustige plek zitten.
