Wat een psychische aandoening betekent voor je liefdesleven (vaak minder dan we denken)

Tijdens het daten proberen we ons doorgaans van onze meest charmante kant te laten zien; meer ingewikkelde eigenschappen zoals een psychische aandoening houden we liever onder de pet. En dat is begrijpelijk.

Uit studies van de Amerikaanse hoogleraar evolutionaire psychologie Guy Boysen blijkt dat mensen met psychische klachten tegen een stigma oplopen op de liefdesmarkt: ze worden als minder geschikt gezien voor een relatie. ‘Gezondheid is een belangrijke eigenschap voor een potentiële partner, en geestelijke gezondheid valt daar ook onder’, zegt Boysen.

Toch is het beter om het wel te vertellen. Uit onderzoek van de universiteit van Haifa in Israël blijkt dat mensen die al vroeg tijdens de datingfase horen dat hun mogelijke nieuwe partner mentale klachten heeft positiever op het nieuws reageren dan mensen die het later horen. ‘Bovendien’, zegt Boysen, ‘hoe meer je een ‘echt’ persoon voor iemand bent, hoe minder dingen als stigma meespelen.’

Psychische aandoening in de liefde

Grappig genoeg kunnen volgens Boysen bepaalde symptomen ook juist aantrekken tijdens het daten. ‘Psychische aandoeningen waarvan mensen erg afhankelijk worden, zoals borderline, maken dat zij door sommige partners weliswaar worden beoordeeld als minder geschikt voor een korte fling, maar voor de lange termijn steeg hun aantrekkelijkheid juist voor deze groep.’

Het is ook de vraag of al die vooroordelen terecht zijn. Deels wel, want het kan moeilijk zijn om een relatie te hebben met iemand met een psychische aandoening, zegt Boysen. ‘Bijvoorbeeld als diegene z’n emoties moeilijk kan reguleren, of als medicijnen libidoverlagend werken.’

‘Waar het om draait, is dat je aangeeft wat je voelt of nodig hebt’

Hij vroeg mensen die een partner met psychische klachten hadden om hun relatie een cijfer te geven. Dat was lager dan voor relaties met een mentaal gezonde partner. ‘Maar toch: ze bleven wel’, benadrukt hij.

Er zijn ook aanwijzingen dat mensen overschatten hoe groot het effect van bepaalde aandoeningen op relaties is. Uit een onderzoek waar ontwikkelingspsycholoog, hoogleraar en autisme-expert Sander Begeer aan meewerkte, blijkt dat autistische eigenschappen een minder negatief effect hebben dan verwacht.

‘We denken dat we elkaar als liefdespartners intuïtief moeten aanvoelen. Maar dat lijkt toch minder belangrijk’, zegt Begeer. ‘Waar het om draait, is dat je aangeeft wat je voelt of nodig hebt.’

Wat is belangrijk in een relatie?

Het recept voor succes: begrip en communicatie. Boysen: ‘Wat je vaak ziet, is dat mensen met een psychische aandoening relaties aangaan met mensen die ook een psychische aandoening hebben. Dat kan goed werken, want dan is er wederzijds begrip.’

Vergeleken met iemand zonder mentale klachten had iemand met een diagnose doorgaans twee tot drie keer meer kans op een partner met ook een diagnose, blijkt uit een analyse van het Zweeds bevolkingsregister. Voor sommige aandoeningen, zoals ADHD en schizofrenie, was die kans zelfs zeven keer hoger. En voor autisme tien keer.

Allebei angstig of depressief: Dit is waarom partners vaker dezelfde psychische klachten hebben

Relatietherapeut Peter van der Ven begeleidt koppels waarvan een van de partners een psychische aandoening heeft. ‘De problemen waar zij tegenaan lopen zijn eigenlijk dezelfde als die waar iedereen in relaties tegenaan loopt’, zegt hij.

‘Er wordt bij een van beiden aan een emotionele behoefte niet voldaan, en het is moeilijk dat over te brengen op een manier waardoor de ander niet defensief wordt. Een psychische aandoening kan dat uitvergroten. Maar het probleem is in de kern vaak hetzelfde, en de oplossing dus ook: communiceren, elkaar leren begrijpen en zo emotionele veiligheid opbouwen.’

Familielid met psychische problemen? Zo hou je de band sterk – en jezelf gezond

Bronnen o.a.: P.W. Corrigan en A.C. Watson, Understanding the impact of stigma on people with mental illness, World Psychiatry, 2002 / G.A. Boysen, Stigma toward people with mental illness as potential sexual and romantic partners, Evolutionary Psychological Science, 2017 / A.E. Nordsletten e.a., Patterns of nonrandom mating within and across 11 major psychiatric disorders, JAMA Psychiatry, 2016 / C.N. Shpigelman e.a., Disclosing mental illness during dating: an interpretative phenomenological analysis of the partners’ experience, International Journal of Mental Health and Addiction, 2019