Ben je gevoeliger voor prikkels dan je partner? Zo ga je daarmee om

Niet iedereen is even gevoelig voor prikkels, aldus hoogleraar Winnie Dunn. Als jij andere prikkelbehoeftes hebt dan je partner, kan dat irritaties in je relatie oproepen. Hoe ga je ermee om als jij houdt van veel reuring en je partner niet, of andersom?

Volgens de Amerikaanse hoogleraar ergotherapie Winnie Dunn zijn er vier basispatronen van hoe we reageren op prikkels: Zoekers, Toeschouwers, Vermijders en Sensors. Dunn is een autoriteit op het gebied van sensorische informatieverwerking en auteur van het boek Leven met sensaties. De meeste mensen herkennen zichzelf in een van die vier prikkeltypes, maar dat kan ook verschillen per zintuig, of per situatie.

Er is voor iedereen een ideale hoeveelheid, zegt Dunn. Wie gevoelig is voor prikkels, merkt kleine veranderingen, geluiden en geuren al snel op, en kan zich er moeilijk voor afsluiten. Wie minder gevoelig is, heeft sterkere prikkels­ nodig om ze op te merken. Die vindt het dan bijvoorbeeld lekker om de muziek hard aan te zetten.

Verschillende prikkelbehoeftes in relaties

Maar wat als je partner houdt van lekker veel reuring, en jij wil stil op de bank met een boek? Of juist andersom? Veel ergernissen in relaties zijn terug te voeren op hun gevoeligheid voor prikkels. Dezelfde ervaring kan immers een heel andere reactie oproepen bij verschillende mensen. Maar als we inzien dat iedereen verschillende prikkelbehoeftes heeft, kunnen irritaties plaatsmaken voor begrip, zegt Dunn.

In dit artikel lees je wat de vier basispatronen (Zoekers, Toeschouwers, Vermijders en Sensors) precies inhouden. Welk type ben jij? En welk type is je partner? Een paar tips voor de mogelijke combinaties van prikkeltypes:

Zoeker + zoeker

Zoekers delen hun behoefte aan meer sensorische informatie. Ze kunnen samen nieuwe activiteiten bedenken en elkaars leven nog afwisselender maken. Zo profiteer je daar maximaal van:

• Maak verrassingen onderdeel van de relatie.
• Praat over wat je aan het doen bent en breng elkaar op ideeën.
• Hang een checklist op van huishoudelijke taken die niet vergeten moeten worden.
• Breng extra prikkels in jullie dagelijks leven: geparfumeerde producten, de radio aan, een pulserende douchekop, handdoeken met veel textuur, steeds andere routes.

Zoeker + toeschouwer

Toeschouwers kunnen prima omgaan met alle stimulatie, nieuwe ideeën en verrassende situaties die Zoekers in hun leven brengen. Omdat ze zelf weinig initiatief nemen voor nieuwe activiteiten, houdt een relatie met een Zoeker ze bovendien lekker actief. Zo werkt het van beide kanten het best:

• Zorg voor veel afwisseling en extra stimulatie zoals achtergrondmuziek (zie: Zoeker + Zoeker).
• Laat de Zoeker het huis inrichten: dan is er voor allebei veel om naar te kijken.
• Hang een kalender op met uitjes en verplichtingen: zo kan de Zoeker niet te veel inplannen en de Toeschouwer geen belangrijke afspraken missen.

Zoeker + vermijder

Zoekers willen meer input, maar hun spontane plannen kunnen lastig zijn voor Vermijders. En de routines waar Vermijders zich goed bij voelen, kunnen juist weer te saai zijn voor Zoekers. Zorg daarom voor afspraken en voorspelbaarheid:

• Laat de Vermijder een paar gezamenlijke activiteiten uitzoeken, zodat hij lang genoeg van tevoren weet wat er gaat gebeuren.
• Geef de Zoeker de kans om daarnaast zelf activiteiten te ondernemen. Dat geeft de Zoeker extra prikkels en de Vermijder tijd voor zichzelf.
• Creëer een aparte, rustige ruimte voor de Vermijder.
• Laat de Zoeker de ongebruikelijke boodschappen doen.
• Rijd apart naar bijeenkomsten, zodat je allebei zelf kunt bepalen hoe lang je daar blijft.

Zoeker + sensor

Zoekers en Sensors kunnen ongewild in een machtsstrijd terechtkomen. Sensors willen hun prikkelniveau onder controle houden. Maar hoe meer ze dat doen, hoe groter de behoefte van de Zoeker aan extra stimulatie. Zo werkt het wél:

• Hang een schema van activiteiten op, zodat je allebei weet wat je kunt verwachten.
• Kies een paar gezamenlijke activiteiten en laat de Zoeker daarnaast zelf extra activiteiten ondernemen.
• Selecteer favoriete restaurants met een gevarieerd menu: zo is het voor de Sensor voorspelbaar en kan de Zoeker experimenteren.
• Kies voor muziek met een gelijkmatig tempo, om een rustige achtergrond te creëren.

Toeschouwer + toeschouwer

Toeschouwers zijn gemakkelijk in de omgang en stellen weinig eisen. Maar ze kunnen ook samen in de problemen komen doordat ze allebei dingen over het hoofd zien. Daarom moeten ze strategieën bedenken om alert en betrokken te blijven. Denk bijvoorbeeld aan:

• Extra stimulatie in huis, zoals toiletartikelen met veel geur en textuur en een pulserende douchekop om mee wakker te worden.
• Een schema om afspraken en boodschappen op te noteren.

Toeschouwer + vermijder

Toeschouwers hebben meer prikkels nodig, maar doordat ze die niet actief opzoeken, zullen ze niet snel een te drukke omgeving creëren voor de prikkelgevoelige Vermijder. Ze kunnen wel stimulatie tekortkomen met een Vermijder en moeten oppassen dat ze zijn of haar subtiele signalen niet missen. Zo werkt het het best:

• Hang een schema met activiteiten op: zo heeft de Toeschouwer een geheugensteun en kan de Vermijder zich voorbereiden op wat er gaat komen.
• Laat de Toeschouwer de boodschappen doen.
• Laat de Vermijder een lijst maken met huishoudelijke taken; de Toeschouwer heeft niet in de gaten wat er gedaan moet worden.

Toeschouwer + sensor

Sensors stellen grenzen en dat kan nuttig zijn voor Toeschouwers, die wel wat structuur kunnen gebruiken. Hoewel ze die grenzen niet altijd serieus zullen nemen. Te veel grenzen kunnen er bovendien toe leiden dat de Toeschouwer te weinig prikkels krijgt.

• Zorg voor een muzikale achtergrond voor de Toeschouwer; laat de Sensor de muziek en het volume bepalen.
• Laat de Sensor de agenda met activiteiten samenstellen.
• Laat de Toeschouwer de boodschappen doen, maar laat de Sensor het lijstje maken.

Vermijder + vermijder

Vermijders bieden elkaar een rustige, voorspelbare omgeving. Dit doet beiden goed:

• Gebruik geurloze zeep en schoonmaakmiddelen.
• Maak samen routines en houd je eraan.
• Plan veranderingen ruim van tevoren.
• Neem extra tijd voor een rustige ochtendroutine.
• Laat de boodschappen thuisbezorgen.

Vermijder + sensor

Vermijders bieden een rustige, voorspelbare omgeving; Sensors zijn goed in het opmerken van de stemmingen, behoeftes en patronen van de ander. Maar doordat Sensors heel kieskeurig zijn, kunnen ook de specifieke voorkeuren van hun vermijdende partner botsen met hun behoeften. Goed rekening houden met elkaars specifieke gevoeligheden helpt.

• Zorg voor weinig prikkels in huis (zie Vermijder + Vermijder).
• Maak samen routines en houd je eraan.
• Creëer aparte ruimtes voor ieder.
• Onderhandel van tevoren hoe en waar je samen tijd gaat doorbrengen.

Sensor + sensor

Sensors snappen elkaar in hun gevoeligheid voor prikkels. Maar hun specifieke gevoeligheden kunnen verschillen. Daarom moeten ze erop letten dat de grenzen die ze stellen niet botsen met die van de ander. Zo werkt dat het best:

• Zorg voor weinig prikkels in huis (zie Vermijder + Vermijder).
• Maak vaste routines en houd je eraan.
• Plan veranderingen ruim van tevoren.
• Plan de boodschappen en spreid ze over de hele week uit, zodat je niet overbelast wordt.

Lees ook: Hij hoogsensitief, zij niet: ‘We hebben ieder een eigen handleiding’