Volgens psychologen is het goed voor je: je levensverhaal schrijven. Maar hoe begin je?

Je levensverhaal schrijven is niet alleen leuk, het is ook nog goed voor je, zeggen psychologen. Maar, waar begin je? En hoe schrijf je boeiend over je herinneringen? Hoogleraar en deskundige op het gebied van levensverhalen Ernst Bohlmeijer geeft tips.

‘In het dagelijks leven is iedereen een dichter,’ schreef Thomas Moore. Maar Moore had makkelijk praten. Wie zijn eigen leven op papier wil zetten, ontdekt al snel dat het niet meevalt om al die gebeurtenissen en rare plotwendingen tot een coherent verhaal te maken.

Toch is het de moeite van het proberen waard, want het opschrijven van herinneringen versterkt je identiteitsgevoel. Wie ben je nu ten opzichte van dat kind op die driewieler of die blowende puber? Waarin ben je veranderd en hoe? En is er een kern die hetzelfde is gebleven?

Waarom je levensverhaal schrijven?

Het opschrijven van herinneringen betekent met andere ogen kijken naar wat vroeger gebeurd is. Met de kennis en inzichten die je nu hebt, zul je wat je hebt meegemaakt anders beoordelen. Je herschrijft jouw levensverhaal en misschien zie je nu de humor in van dingen waar je vroeger niet echt om kon lachen. Uit onderzoek blijkt dat gezonde mensen die zich somber voelen, zich beter voelen als ze opzettelijk leuke herinneringen ophalen.

Net als een echte schrijver kun je verschillende thema’s gebruiken. Sommige verhalen vergroot je uit, andere laat je weg. Je hoeft geen reconstructie van jouw leven te geven. Wees niet bang dat je geen stof tot schrijven hebt. Duizenden autobio­grafen gingen je voor. Op internetforums en blogs zijn uitgebreide verhalen te lezen uit het dagelijks leven.

Je voelt je beter als je opzettelijk leuke herinnering ophaalt

Hartverscheurende verhalen over verloren liefdes en over­leden familieleden, afgewisseld met anekdotes van de werkvloer. Soms zijn die verhalen zo wonderlijk dat geen schrijver ze had kunnen bedenken.

En of die wonderlijke gebeurtenissen in je leven echt zo zijn gebeurd of dat alleen jij ze zo zag, is niet belangrijk. Bedenk dat de waarheid niet bestaat. Als je vond dat je een afgrijselijke jeugd had, terwijl je ouders die zich als idyllisch herinneren, dan blijft het jouw jeugd zoals jij die waarnam. En was die ene geliefde de liefde van je leven ook al was het totaal niet wederzijds, dan verandert dat niets aan jouw verhaal. Je bent geschiedschrijver en geschiedvervalser tegelijkertijd.

Zo schrijf je jouw levensverhaal

Vijf tips van hoogleraar geestelijke gezondheidsbevordering Ernst Bohlmeijer, auteur van De verhalen die we leven (2013) en deskundige op het gebied van levensverhalen:

1. Vergeet de chronologie

Veel mensen beginnen bij hun geboorte en werken dan vooruit met het idee om in één keer een mooi, logisch, afgerond verhaal te schrijven. Maar dat wordt snel saai, ook voor de schrijver zelf. Het is alsof je over de snelweg naar je vakantiebestemming rijdt; je bent vooral met je einddoel bezig. Het is de bedoeling dat je de toeristische route neemt. Laat je leiden door wat je boeit, verdwaal, vergeet de tijd.

2. Gebruik thema’s

Herinneringen komen sneller boven als je thema’s gebruikt, zoals huizen waarin je hebt gewoond, bijzondere mensen die je hebt ontmoet, vriendschappen uit je jeugd, onderwijzers, maar ook belangrijke voorwerpen in je leven, familieleden, momenten in je leven die je hebben geïnspireerd.

3. Wees creatief

Gebruik je verbeelding. Maak een plattegrond van de omgeving van je huis, teken een dierbare na of zet je herinneringen op rijm. Creativiteit stimuleert het verbeeldings­vermogen. Het kan ook heel aardig zijn om het perspectief volledig te veranderen. Laat die favoriete oom of tante een keer aan het woord, of de goudvis.

4. Streef niet naar de waarheid

Als er iets duidelijk is geworden uit het onderzoek naar het autobiografisch geheugen, is dat het volkomen onbetrouwbaar is. We verdraaien de boel, vergroten uit, vergeten en verzinnen. De waarheid over jouw leven bestaat niet.

We kunnen alleen maar verhalen vertellen. Het gaat erom dat je jouw verhaal vertelt. Dit is geen pleidooi om een heel leven bij elkaar te fantaseren of bewust te liegen. Maar je hoeft niemand te overtuigen dat je gelijk hebt.

5. Laat je leiden door schoonheid

Ieder mens heeft positieve en negatieve herinneringen. Je kunt zelf kiezen welke je de meeste aandacht geeft. Als een herinnering of periode in je leven jou buitengewoon somber maakt, sta er dan niet te lang bij stil. Als in een stad een beerput openligt, ga je daar toch ook niet voor je plezier een uur naast zitten?

Dit betekent overigens niet dat je geen aandacht moet besteden aan momenten waarop je hebt geleden. Vaak besef je later hoeveel je daarvan hebt geleerd.

Lees ook: Schrijven brengt je dichter bij jezelf: 7 oefeningen voor meer zelfinzicht

Dit artikel verscheen eerder in Psychologie Magazine.