Tijd voor therapie: Wat is schematherapie?
Wanneer je met mentale klachten bij een psycholoog aanklopt, krijg je vaak te maken met een specifieke behandelmethode. Maar wat houden al die verschillende therapieën eigenlijk in? In deze rubriek verkennen we de bekendste therapievormen en leggen we uit hoe ze werken. Deze keer: schematherapie.
Wat is schematherapie?
Met schematherapie probeer je emotionele- en gedragspatronen te herkennen die je dagelijks leven belemmeren. Vaak zijn de patronen ontstaan in je jeugd omdat ze toen hielpen met een situatie om te gaan, maar werken ze je nu juist tegen.
Schematherapie werd begin jaren 90 ontwikkeld door de Amerikaanse psycholoog Jeffrey Young, met als doel om niet-helpende patronen te veranderen bij zijn cliënten.
In schematherapie leer je patronen te herkennen en te veranderen door te kijken naar je verschillende modi. Een modus is een houding of gevoel waarin je schiet wanneer oude gevoelens worden opgeroepen.
Voorbeelden van niet-helpende modi zijn:
- Het gekwetste kind voelt zich bijvoorbeeld snel afgewezen of tekortgedaan.
- Het boze kind reageert heftig uit bijvoorbeeld frustratie.
- De kritische of veeleisende stem houdt je klein met opmerkingen als ‘dat kun jij toch niet’ of ‘je bent niet goed genoeg’.
Maar er zijn ook helpende modi:
- De gezonde volwassene is het deel van jezelf dat je helpt goed voor jezelf te zorgen en keuzes te maken die goed voor je zijn op de lange termijn.
- Het blije kind: in deze modus voel je je ontspannen, blij en geliefd. Je bent optimistisch en maakt plezier.
Door je bewust te worden van welke modus wanneer actief is, en te oefenen met helpende modi, kun je oude patronen doorbreken.
Voorbeeld: Thuis of op school kreeg je vaak kritiek op wat je niet goed hebt gedaan. Daardoor ben je erg kritisch op jezelf geworden en ben je vooral gaan letten op wat je allemaal fout doet in plaats van goed. Als iemand bijvoorbeeld vraagt of je een speech wilt houden, kun je zo denken:
- De kritische/veeleisende stem zegt: ik kan maar beter niet aan een speech beginnen, dat kan ik toch niet.
- De gezonde volwassene denkt: ik vind het misschien lastig, maar door te oefenen met speechen word ik steeds beter.
Tijdens schematherapie leer je herkennen dat je jezelf vaak bekritiseert vanuit de kritische/veeleisende stem, omdat je ouders of leraren dat deden. Je leert meer denken en handelen vanuit de gezonde volwassene.
Is dit iets voor mij?
Schematherapie is een evidence-based behandeling, wat betekent dat wetenschappelijk bewezen is dat het werkt voor de behandeling van persoonlijkheidsstoornissen zoals borderline. Inmiddels wordt ook voor allerlei andere problemen schematherapie ingezet, zoals angststoornissen, depressie, eetstoornissen, relatieproblemen en verslaving.
Daarnaast helpt deze therapievorm bij mensen met een negatief zelfbeeld om positiever naar zichzelf te kijken, en bij belemmerende patronen die je af en toe je gedrag overheersen.
Hoe ziet een behandeling eruit?
Als je aan schematherapie begint, ga je samen met een therapeut achterhalen waar je gedachten, emoties en gedrag vandaan komen. Je probeert bijvoorbeeld te begrijpen welke emotionele basisbehoeften onvoldoende aandacht hebben gekregen in je jeugd, waardoor je disfunctionele gedragspatronen hebt ontwikkeld. De therapeut helpt je deze te doorbreken, en gezonder gedrag te ontwikkelen in je dagelijks leven. Vaak duurt een volledige behandeling 1 tot 2 jaar, maar bij milde klachten kan dit ook een paar maanden zijn.
Hoe vind ik de juiste therapeut?
Het is belangrijk om te weten of een therapeut is geschoold en geregistreerd als therapeut. Bij de Vereniging voor Schematherapie kun je controleren of een therapeut officieel erkend wordt als schematherapeut. Een erkende schematherapeut heeft de juiste vooropleiding gevolgd en volgt regelmatig bijscholing om zijn of haar kennis up-to-date te houden.
Een schematherapeut kan ook zijn aangesloten bij het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP). Therapeuten die zich hierbij aansluiten laten zien dat zij werken volgens professionele richtlijnen binnen de (klinische) psychologie en beschikken over de juiste opleidingsvereisten om behandelingen uit te voeren.
Daarnaast is het belangrijk dat je een klik voelt met je therapeut en of de therapievorm bij je past. Tijdens het eerste gesprek wordt vaak uitgelegd hoe de behandeling werkt. Als je het gevoel hebt dat de uitleg duidelijk is en goed aansluit op jouw situatie, is dat een goed teken. Daarnaast kun je erop letten of je je op je gemak voelt, of je vragen durft te stellen en of de therapeut zich goed verdiept in jouw klachten.
Wist je dat…
… Psychologie Academy een online training schematherapie aanbiedt? Je kunt schematherapie namelijk ook goed zelf toepassen als je last hebt van belemmerende patronen die af en toe je gedrag overheersen. Wanneer de patronen sterk je dagelijks leven beperken, is het verstandiger om eerst hulp te zoeken via een therapeut.
Wat vonden anderen?
Op Instagram vroegen we de volgers van Psychologie Magazine naar hun ervaringen met schematherapie. Dit waren enkele reacties:
- ‘Ik heb acht jaar lang schematherapie gehad en tot op de dag van vandaag kan ik het toepassen en herkennen.’
- ‘Ik heb een tijd schematherapie gevolgd en dat was voor mij de beste beslissing ooit!’
- ‘Ik vond het heel effectief! Ik denk zelfs dat het voor iedereen weleens goed zou kunnen zijn.’
- ‘Ik heb twee jaar lang schematherapie gehad, maar dan in groepsverband. Dat is echt een aanrader.’
- ‘Ik heb het meerdere keren gevolgd en vind het telkens een heel fijne en leerzame therapie.’
Lees ook: Hoe werkt schematherapie en hoe kan het je helpen?
Lees ook: Wat is cognitieve gedragstherapie?
