Het systeem moet veranderen, niet ik: waarom rijkere mensen hun ecologische voetafdruk niet willen verkleinen
Mensen met een hoge sociaal-economische status stoten relatief veel CO₂ uit, is bekend uit onderzoek. Bovendien hebben ze vaak relatief veel macht binnen sociale netwerken, bedrijven en andere organisaties. Voor de strijd tegen klimaatverandering zou het dus best handig zijn als juist deze groep de overtuiging heeft zelf iets te kunnen betekenen. Maar dat is helaas niet het geval, blijkt uit nieuw onderzoek van de universiteit van Glasgow.
Onderzoeker Catriona Ewart en haar collega’s nodigden 38 relatief rijke volwassen uit voor workshops. Daarin bespraken ze met elkaar wat zij als oorzaken zagen van CO₂-uitstotend gedrag, en mogelijke manieren om klimaatverandering tegen te gaan. De deelnemers verdienden ongeveer 60.000 pond (70.000 euro) per jaar, of waren onderdeel van een huishouden met een gezamenlijk inkomen van minstens 100.000 pond (117.000 euro).
De participanten bleken in staat om de verschillende systematische oorzaken van klimaatverandering te noemen, maar zagen zichzelf zelden als onderdeel van de oplossing. In plaats daarvan wezen ze op de verantwoordelijkheid van overheden, bedrijven, en andere instituties. Niet geheel verrassend waren ze het meest enthousiast over structurele oplossingen zoals meer fietspaden aanleggen en zakelijk vliegen ontmoedigen. Maar ze zagen minder in beleid dat zou vereisen dat ze zelf hun levensstijl zouden moeten veranderen, zoals zelf minder vaak vliegen.
Hoeveel verschil kan ik maken?
Klimaatpsycholoog Thomas Doherty schreef in zijn recent verschenen boek Hoe overleef je klimaatangst dat de meeste mensen niet worden verlamd omdat ze niks willen doen, maar omdat ze worden geconfronteerd met een probleem dat te groot en te complex is om te bevatten. De klimaatcrisis is wat hij een ‘hyperobject’ noemt: iets dat ons denkvermogen overstijgt. Daardoor verliezen we het gevoel van overzicht én van invloed, en juist dat maakt dat we stilvallen.
Maar het onderzoek van de universiteit van Glasgow suggereert dat dit niet het hele verhaal is. De deelnemers leken namelijk best goed te begrijpen waar klimaatverandering door wordt veroorzaakt, maar vonden gewoonweg dat zij daar niet verantwoordelijk voor waren.
Volgens de onderzoekers leidt klimaatverandering als een systeemprobleem zien ertoe dat mensen minder het gevoel van ‘personal agency’ hebben: dat je denkt dat je zelf in staat bent om invloed uit te oefenen. Zo zeiden deelnemers dingen als: ‘Hoeveel verschil kan ik maken? Ik ben maar één persoon.’
Of zou er nog een andere reden zijn waarom de onderzochte groep welgestelden weinig bereid was hun consumptiegedrag aan te passen? Het kan best lastig zijn om verworvenheden op te geven waarvan je vindt dat je ze zelf hebt verdiend. Of zoals een van de deelnemers het verwoordde: ‘Ik neem elk jaar vakantie omdat ik ongeveer zes dagen per week werk, en ik ook graag weg wil gaan en de wereld wil zien.’ Misschien wordt het gevoel dat je niets kan veranderen ook wel bepaald door het antwoord op de vraag of je dat eigenlijk wel wíl.
