Blijf je maar malen? Dit helpt als piekergedachten de overhand nemen

Denken is nuttig. Het helpt ons om alle mogelijke situaties te overzien. Maar als je blijft malen zonder tot een oplossing te komen, slaat het denken om in overdenken. En dat werkt juist averechts. Om uit die piekercirkel te stappen, kan het helpen om constructiever te leren denken, zeggen experts. Maar hoe doe je dat?

‘Waarom heb ik niet anders gehandeld?’, ‘Gaat dit me wel lukken?’, ‘Wat als ze me niet aardig vinden?’ Je kunt je afvragen waarom we piekeren, aangezien we er zoveel last van kunnen hebben. Maar al dat nadenken heeft wel degelijk een functie. Het helpt ons om toekomstscenario’s uit te denken en de mogelijke gevolgen van onze acties te overzien, door na te denken kunnen we ons inleven in anderen, en piekeren fungeert als een soort richtingaanwijzer. ‘Als je regelmatig ergens over piekert, is dat onderwerp kennelijk belangrijk voor je’, vertelde psycholoog en pieker-expert Bart Verkuil eerder aan Psychologie Magazine.

Het is menselijk om situaties te overdenken, benadrukt hij, net zoals het menselijk is om jezelf af en toe ongelukkig te voelen. Het is dan ook niet mogelijk om er volledig mee te stoppen, overdenken hoort ook gewoon een beetje bij het leven. ‘Maar als het piekeren steeds weer de overhand neemt, is het wel belangrijk om daar iets aan te doen.’ Maar hoe dan?

De illusie van overdenken

Piekeren wekt een illusie van controle. Vaak denken we dat we wel een oplossing of antwoorden vinden als we maar hard genoeg blijven denken. ‘Piekeraars vinden het vaak lastig dat zij geen controle hebben over bepaalde onderdelen van hun scenario’s. Het piekeren geeft ze het gevoel dat ze er toch iets aan doen, terwijl dat natuurlijk niet zo is’, legt Verkuil uit.

Bovendien is te veel nadenken vermoeiend. ‘Het vertroebelt je zicht op het probleem en geeft ­nauwelijks zekerheid’, vertelt hoogleraar psychologie en angst-expert Bram Vervliet in een minicollege van Flow Magazine. ‘Pas als je accepteert dat je ergens geen controle over hebt, kun je uit de cirkel van het overdenken stappen.’

Wat helpt tegen overdenken?

Probeer de onzekerheid dus toe te laten en je piekergedachten te herkennen. ‘Als je er ‘wat als’ voor kunt zetten, heb je er geheid een te pakken. ‘Had ik maar’ is er nog zo een,’ zegt Vervliet. Uit Italiaans onderzoek blijkt dat het kan helpen om ‘hoe-vragen’ te stellen, in plaats van vragen die beginnen met ‘wat als’ of ‘waarom’. Hoe kan ik het de volgende keer anders aanpakken? Hoe kan ik het goedmaken met die vriend? Door jezelf de hoe-vraag te stellen, kom je sneller tot een oplossing. Dat kan het overdenken zinvoller maken, mits je ook tot actie overgaat.

Lees ook: Piekeren over je geluk maakt juist mínder gelukkig, blijkt uit onderzoek

Je bent dus niet overgeleverd aan negatieve gedachten, je kunt er juist mee leren spelen. Wat volgens Bart Verkuil kan helpen, is om je gedachten helemaal door te denken. Vraag jezelf af wat het ergste is dat er kan gebeuren. Door dit mogelijke rampscenario van begin tot eind te doorlopen, kun je er actief mee aan de slag en voel je je sterker.

Je wilt je hersenen dus eigenlijk gebruiken om tot een oplossing te komen. Constructief denken, in plaats van overdenken. Een constructieve denker analyseert, vindt vaak mogelijkheden om problemen op te lossen en gebruikt die om ergens beter in te worden. En opvallend: iemand die ‘goed’ kan denken en daar voldoening uithaalt, is vaak gelukkiger, blijkt uit onderzoek van de Zweedse psycholoog Anders Ericsson.

Wie constructief leert denken, traint juist de hersengebieden die betrokken zijn bij het beheersen van onze gedachtestroom en emoties. En hoe beter we in staat zijn om ons niet te laten meeslepen door vervelende gedachten en gevoelens, hoe beter we ons voelen.

Lees ook: Van piekeren naar constructief denken