De Hoopbarometer: hoe hoopvol zijn we met z’n allen?
Een ‘hoopvolle pessimist’ noemt onderzoeker Emma Pleeging zichzelf. ‘Ik heb veel last van de negativiteitsbias, een denkfout waardoor mensen meer aandacht geven aan het negatieve dan aan het positieve. Zo kan ik me veel zorgen maken over alles wat er misgaat in de wereld. Maar ik heb mezelf aangeleerd aandacht te geven aan mogelijkheden en om positief te fantaseren over de toekomst.’
Dat zouden meer mensen moeten doen, vindt Pleeging. Uit wereldwijd onderzoek blijkt dat we redelijk hoopvol zijn over ons eigen leven, maar somberder over de toekomst van de maatschappij. ‘We zijn ons het afgelopen decennium meer zorgen gaan maken. Toch verwachten mensen vaker dat ze over vijf jaar gelukkig zijn,’ zegt ze.
Ook in Nederland is dit gespleten hoopgevoel zichtbaar. Volgens de Hoopbarometer, ontwikkeld door Pleeging en collega’s, scoren we hoog op persoonlijke hoop, zoals het vertrouwen in ons vermogen doelen te bereiken, maar hebben we minder vertrouwen in anderen.
Wat is hoop?
Pleeging: ‘Simpel gezegd bestaat het uit verlangen en onzekerheid: je wilt iets, maar weet niet zeker of je het krijgt. Dat maakt hoop anders dan optimisme, ofwel de neiging om positieve verwachtingen te hebben. Dat kan passief maken. Hoopvolle mensen ondernemen actie en plukken daar de vruchten van: ze zijn gezonder, gelukkiger en leven langer.’
En hun omgeving profiteert ook mee doordat ze productiever zijn en meer besteden aan duurzaamheid. Genoeg reden om hoop te cultiveren. Maar valse hoop kan schadelijk zijn, waarschuwt Pleeging. ‘Als verlangens niet worden waargemaakt en teleurstelling zich opstapelt, verlies je hoop. Dan lukt het niet meer gedrag te vertonen dat je leven leuker maakt. Dat gebeurt vaak bij mensen met weinig middelen, sociale contacten of veel tegenslag – juist zij die hoop het meest kunnen gebruiken, hebben dat het minst.’
‘Juist zij die hoop het meest kunnen gebruiken, hebben dat het minst’
Dat klinkt best deprimerend. Gelukkig heeft Pleeging over oplossingen nagedacht. Door naar de groep pechvogels te luisteren en ze te steunen, kun je hun sociale hoop vergroten: het gevoel dat anderen je helpen om je doelen te bereiken.
En je kunt hoop bij jezelf aanwakkeren door actief op zoek te gaan naar positieve informatie: ‘Bekijk films over mensen die anderen helpen, zoals One life, of lees boeken over positieve maatschappelijke ontwikkelingen, bijvoorbeeld Factfulness. Dankzij de mondialisering en social media zijn we ons bewuster van wat er kan misgaan. Maar er gaat gelukkig ook heel veel goed.’
Lees ook: Samen staan we sterk: 3 vrouwelijke activisten vertellen
Vul de verkorte versie van de Hoopbarometer in op hoopbarometer.nl en ontdek hoe je scoort op de verschillende dimensies van hoop.
