Wat is monogamie? Zo denkt een seksuoloog erover
Diep in ons hart willen we het allebéí: de vertrouwdheid en geborgenheid die een vaste partner biedt, maar ook de spanning van het avontuur met een onbekende. Zijn onze ideeën over monogamie aan het veranderen? Een seksuoloog deelt zijn blik.
Een relatie onderhouden was nog nooit zo moeilijk. Wie gelooft in de ware liefde – die ene persoon die jou compleet maakt en in ál je behoeften voorziet – raakt hoe dan ook teleurgesteld. Kiezen we voor veiligheid en geborgenheid, dan missen we na verloop van tijd de passie en het avontuur met een onbekende. En verleidingen liggen overal op de loer – zeker in het digitale tijdperk.
Ook als je een partner hebt, kun je stiekem actief blijven op Tinder, of via de webcam seks hebben met een ander. En dankzij de moderne technologie is het veel makkelijker om vreemd te gaan, maar je laat ook meer sporen achter en loopt dus sneller tegen de lamp.
Intussen veranderen ook de termen waarmee we onze relaties definiëren. Betekende monogamie vroeger: één persoon voor het leven, nu is het: één persoon tegelijk. Geen wonder dat kritische denkers vragen stellen bij het westerse beeld van romantiek, dat in stand wordt gehouden door Hollywoodfilms en zoetsappige popliedjes. Het zijn niet meer alleen de losbandige polyamoristen uit de babyboomgeneratie die twijfelen aan romantische en seksuele exclusiviteit.
‘Eeuwige passie met dezelfde partner is een mythe’
Ook sommige jongeren strijden tegen de heersende norm. In haar pamflet Het monogame drama moedigde de jonge filosofe Simone van Saarloos haar lezers aan vooral met veel verschillende mensen verbintenissen te hebben.
Nu maakt haar leeftijd – Van Saarloos was destijds 25 – dat veel lezers zullen denken: je mag pas klagen over monogamie als je al vijf jaar naast dezelfde partner wakker wordt. Toch heeft ze een gevoelige snaar geraakt, in elk geval onder generatiegenoten. De houdbaarheid van de monogamie is ineens een onderwerp op feestjes.
Twintigers en dertigers durven uit de school te klappen over hun buitenschoolse activiteiten; de heteroseksuele vrouw die soms met vrouwen het bed in duikt, jonge ouders die erotische feestjes bezoeken, homostellen die er zo nu en dan een derde bij nemen – gevonden via datingapps.
Eén ding is zeker: de romantiek gaat een nieuwe fase in. Relaties en huwelijken duren korter, signaleerde het CBS, en het aantal singles neemt toe. Kinderen groeien steeds vaker op in verschillende huizen. Liefde en seks zijn niet meer vanzelfsprekend met elkaar verbonden. Een eenduidige oplossing is er niet; wat voor het ene stel werkt, is voor het andere een nachtmerrie.
Daarom: een seksuoloog deelt haar perspectief op monogamie.
Monogamie door de ogen van de seksuoloog
Al veertig jaar krijgt de Vlaamse psychotherapeut en seksuoloog Wilfried Van Craen stellen met relatieproblemen op gesprek. ‘Dan zeggen ze: mijn partner houdt niet meer van me, want hij vrijt niet meer met me.’ En dan antwoordt de seksuoloog: liefde en passie zijn twee verschillende dingen.
‘Eeuwige passie met dezelfde partner is een mythe,’ zegt Van Craen met nadruk. ‘De hormonen die verantwoordelijk zijn voor seksueel verlangen in een relatie zijn na drie tot vier jaar wel op, blijkt uit onderzoek door de Amerikaanse antropoloog Helen Fisher.
En bioloog Desmond Morris heeft het over paarvormende seksualiteit – de passie in de eerste jaren, die ook kindjes voortbrengt – versus paarbehoudende seksualiteit, waarbij intimiteit een grotere rol krijgt.’
Tegen het ontbreken van passie is geen remedie. Maar bij tanende passie noemt Van Craen het zinvol om te zoeken ‘naar ventieltjes die lucht geven in de relatie’. Voor de duidelijkheid: hij schrijft geen affaire voor.
‘Al zeggen sommigen dat een minnaar het beste antidepressivum is. Maar je kunt ook andere activiteiten zoeken die de relatie met de partner ontstijgen: spiritualiteit, kunst, natuur, werk, naastenliefde. Intimiteit hoeft niet altijd lichamelijk te zijn. Kijk maar naar vriendschap. Maar we willen – mede door tijdgebrek – alles uit die ene relatie met onze partner halen.’
Wat is ontrouw?
Bovendien, zegt Van Craen, wat is ontrouw? Hij schreef daarover het boek De prijs van de passie – Trouw aan ontrouw. Twee dingen zijn volgens hem van belang: intentie en intensiteit.
‘Sommigen vinden denken aan seks met een ander al vreemdgaan. Voor andere stellen is seksuele ontrouw niet zo erg, maar is niet-seksuele, diepgaande intimiteit taboe. En contact via internet met iemand aan de andere kant van de wereld is voor velen iets anders dan dagelijks stiekem afspreken met de buurman.’
We zijn vooral toe aan nieuwe relatievormen, zegt Van Craen. ‘Stellen die ongelukkig zijn in hun huwelijk blazen het tegenwoordig meteen op. Daarom zijn er zoveel scheidingen. En van de huwelijken die standhouden, weet je niet hoe het er thuis aan toe gaat.’
Hij ziet het huwelijk als een contract dat iedere paar jaar opnieuw moet worden geëvalueerd. ‘Ik ben een voorstander van duurzame liefde, maar daarvoor hoeven mensen niet samen in één huis te wonen.’
Hij noemt het een illusie om te denken dat de persoon met wie je trouwt tien of twintig jaar later nog precies dezelfde is. Dat ben je immers zelf ook niet. ‘Je moet dus met elkaar blijven meeveranderen.’ En bedenken: wat werkt nu, tien jaar later, voor ons in onze relatie?
Lees ook: Monogamie door de ogen van de bioloog: ‘Ons ideaal van monogamie is ook maar cultureel bepaald’
