Tijd voor therapie: wat is systeemtherapie? 

Wanneer je met mentale klachten bij een psycholoog aanklopt, krijg je vaak te maken met een specifieke behandelmethode. Maar wat houden al die verschillende therapieën eigenlijk in? In deze rubriek verkennen we de bekendste therapievormen en leggen we uit hoe ze werken. Deze keer: systeemtherapie. 

Wat is systeemtherapie? 

Systeemtherapie is een therapievorm die zich richt op het begrijpen en verbeteren van de relaties tussen jou en je dierbaren, zoals je partner, ouders, kinderen of vrienden. In plaats van alleen naar je eigen patronen te kijken, ga je samen met je therapeut de interacties en dynamieken in je relatie(s) analyseren. Het doel is om de negatieve patronen binnen relaties te doorbreken. 

Systeemtherapie is gebaseerd op de systeemtheorie, waarvan bioloog Ludwig von Bertalanffy de grondlegger was. Hij stelde dat je organismen (en mensen) moet zien als onderdelen van een groter geheel. Psychologen en gedragswetenschappers zoals Murray Bowen, Gregory Bateson en Salvador Minuchin paste deze theorie in de psychologie toe door therapie te geven aan hele gezinnen. Zij onderzochten communicatie en patronen binnen families en dat vormde de basis voor systeemtherapie.

Voorbeeld: Een stel loopt telkens tegen hetzelfde probleem aan: de één wil veel praten over gevoelens, maar de ander trekt zich terug. In systeemtherapie wordt geanalyseerd hoe beide mensen in de relatie ervoor zorgen dat dit probleem ontstaat. Tijdens de sessies wordt bijvoorbeeld duidelijk dat de één zich afsluit als de ander meer aandringt. De therapeut helpt zo’n stel dit patroon te herkennen en te doorbreken, zodat ze op een betere manier leren communiceren. 

Is systeemtherapie iets voor mij? 

Systeemtherapie wordt vaak ingezet bij relatie- of familieproblemen, maar ook bij terugkerende conflicten tussen vrienden, collega’s of andere sociale contacten. Systeemtherapie is een goede optie als je wilt begrijpen hoe communicatie, gedrag en patronen zorgen voor wrijvingen binnen deze relaties en je die conflicten wilt oplossen.  

Wanneer past systeemtherapie niet? 

Systeemtherapie is minder geschikt wanneer de klachten vooral individueel zijn, bijvoorbeeld als het gaat om persoonlijke angsten of het maken van individuele keuzes. Als de klachten door persoonlijke problemen ontstaan, is een individuele therapievorm vaak een betere optie, zoals cognitieve gedragstherapie of schematherapie. 

Hoe ziet een behandeling eruit? 

Samen met een therapeut ga je achterhalen waar je tegenaan loopt en welke mensen daarbij betrokken zijn. Samen analyseer je hoe deze mensen invloed hebben op jouw gedachten, gevoelens en gedrag, en hoe jullie onderlinge patronen elkaar beïnvloeden of tegenwerken. 

Daarna ga je samen aan de slag om negatieve, terugkerende patronen te doorbreken, zodat ze minder invloed hebben op je relaties. Tijdens de gesprekken ligt de focus bijvoorbeeld op het veranderen van hoe je met elkaar omgaat, maar ook op hoe je naar het probleem kijkt. De sessies kunnen zowel individueel zijn als met de anderen erbij. 

Ongeveer eens per twee weken heb je een sessie met de therapeut. Zo’n sessie duurt gemiddeld een uur. Een volledige behandeling duurt ongeveer zes maanden, maar dit kan korter zijn afhankelijk van waar je tegenaan loopt.  

Hoe vind ik de juiste therapeut?  

Veel systeemtherapeuten zijn aangesloten bij de Nederlandse Vereniging voor Relatie- en Gezinstherapie (NVRG). Dit lidmaatschap toont aan dat de therapeut een geschikte vooropleiding heeft gevolgd en voldoet aan de beroeps- en kwaliteitseisen van systeemtherapie.  

Net als bij andere therapievormen is het belangrijk dat je je op je gemak voelt bij de therapeut. In het eerste gesprek maak je kennis met de therapeut, kun jij je verhaal doen en legt de therapeut uit wat systeemtherapie inhoudt. Daarna kun je beoordelen of de therapeut en behandeling iets voor je is. 

Wist je dat…? 

… systeemtherapie veel overeenkomsten heeft met de populaire therapievorm Internal Family Systems (IFS)? IFS werd in de jaren tachtig ontwikkeld door systeemtherapeut Richard Schwartz. Hij merkte dat elk gezinslid een rol speelde in een familie en dat deze rollen veranderen als de dynamiek binnen het gezin ook verandert.

Daarnaast ontdekte hij dat mensen ook innerlijke systemen hebben, bijvoorbeeld verschillende persoonlijkheden die elk een eigen rol vervullen en met elkaar in conflict kunnen komen. Deze innerlijke systemen lijken volgens hem op de interacties binnen gezinnen waarmee hij werkte. Dit inzicht vormde de basis voor IFS.

Lees ook: Wat is Internal Family Systems en waarom is het zo populair? 

Wat vonden anderen?

Op Instagram vroegen we de volgers van Psychologie Magazine naar hun ervaringen met systeemtherapie:

• ‘Ik heb systeemtherapie als ontzettend fijn ervaren. Het heeft mij nieuwe inzichten gebracht, in zowel mezelf als de mensen om me heen, waar ik nog steeds baat bij heb.’
• ‘Systeemtherapie ging bij mij teveel over mij en mijn problemen in plaats van over de problemen die we hebben binnen het hele systeem. Daardoor hielp het voor mij niet goed genoeg.’
• ‘Het was voor mij heel fijn. Het zorgde ervoor dat de mensen in mijn omgeving echt even goed naar mijn verhaal luisterden.’
• ‘In ons geval heeft het niet geholpen. De tactiek van de therapeut was om de verantwoordelijkheid van het hele therapie proces bij het gezin zelf neer te leggen. Iedereen mocht wel vertellen hoe ze de zaken ervoeren, maar dit werd niet evenwichtig gedaan en zonder gedragsregels. Hierdoor is het hele systeem uiteindelijk ontploft.’