Vergeten te eten, drinken of slapen: hoe hyperfocus zelfzorg in de weg kan staan

Soms zit je zó diep in een taak, dat de wereld om je heen even verdwijnt. Je merkt niet meer wat er gebeurt, de tijd vliegt voorbij en je denkt nergens anders meer aan. Ook niet aan eten, drinken, slapen of naar de wc gaan. Hoe kan dat? En wat kun je er aan doen?

Hyperfocus heeft te maken heeft met afwijkingen in het dopaminesysteem: een stofje dat zorgt voor motivatie en een fijn beloningsgevoel. Dat maakt dat je door wilt gaan, zelfs als je al uren bezig bent.

Het fijne aan hyperfocus is dat je snel, efficiënt en geconcentreerd kunt werken. Je kunt veel gedaan krijgen en soms zelfs beter presteren. Maar er zit ook een keerzijde aan.

Iedereen kan hyperfocus ervaren

Hyperfocus wordt vaak geassocieerd met neurodivergente mensen, zoals mensen met ADHD, autisme of schizofrenie. Maar ook neurotypische mensen kunnen het ervaren, blijkt uit onderzoek.

Psycholoog Michael Manos zegt in een artikel op de site van een ziekenhuis in Cleveland: ‘Gedragingen die een ADHD-diagnose vormen, kunnen we allemaal op de een of andere manier ervaren.’ We zijn volgens hem allemaal weleens rusteloos, hebben allemaal impulsieve momenten en raken allemaal weleens afgeleid.

Bij mensen met ADHD gebeuren deze dingen echter vaker. Manos zegt dat bij deze mensen de kans groter is dat iets zoals een hyperfocus een negatieve impact heeft op hun dagelijks leven.

Verwaarloosde zelfzorg

Cambridge University deed onderzoek naar hyperfocus onder mensen met ADHD. Daaruit bleek dat hyperfocus prettig kan voelen en persoonlijke voldoening kan opleveren. Maar het kan ook verantwoordelijkheden in de weg staan.

40 procent van de deelnemers gaf aan dat ze door hyperfocus belangrijke taken verwaarlozen. Het kan resulteren in het missen van deadlines, maar ook leiden tot verwaarloosde zelfzorg – vergeten te lunchen, niet genoeg water drinken of te laat naar bed gaan.

De deelnemers beschreven hyperfocus als een tweesnijdend zwaard: het zorgt voor intense concentratie, maar kan ook voelen alsof je gevangen zit. Het is lastig om de aandacht te verleggen in een hyperfocus, vertelden ze.

Wat kun je doen om toch goed voor jezelf te blijven zorgen?

Als je merkt dat je hyperfocus ervoor zorgt dat je belangrijke aspecten van je leven verwaarloost, zijn er een aantal dingen die je kunt doen. In een artikel van Time Magazine raadt psychiater Zishan Khan de volgende strategieën aan:

• Stel tijdslimieten in: Als je iets gaat doen waarvan je weet dat je er waarschijnlijk helemaal in meegesleurd wordt, zet dan een timer. Khan adviseert patiënten om zichzelf een uur te geven voor een activiteit – en daar streng in te zijn. ‘Ga niet snoozen en zeg niet tegen jezelf dat je nog tien minuten doorgaat. Sta op, ga even de wc of naar buiten, haal wat drinken of bel even met iemand.’
• Schakel een verantwoordingspartner in: Probeer iemand te betrekken bij de activiteit waar je je op richt, zegt Khan. Wanneer je overdreven lang met iets bezig bent, zou diegene je eraan kunnen herinneren: ‘Hé, misschien kunnen we even iets anders gaan doen?’ Je zal misschien eerst protesteren – omdat je door wilt gaan – maar het laat je toch even nadenken over hoe je je voelt. Soms merk je dan ineens op dat je moe bent of honger hebt.

Manos’ adviezen sluiten daarop aan. ‘Als je hyperfocus als een probleem beschouwt dan moet de oplossing daarvoor iets zijn dat zich in de buitenwereld bevindt.’ Zet alarmen, stel herinneringen in op je telefoon, of vraag iemand je te bellen als het tijd is om te vertrekken. Hij geeft ook nog wat andere tips:

• Vermijd bepaalde tijdstippen: Doe de taken die je hyperfocus triggeren niet vlak voor bedtijd, voor het werk of voor andere activiteiten.
• Gebruik de Pomodoro-techniek: Hierbij werk je vijfentwintig minuten en neem je vervolgens vijf minuten pauze. Dit doe je vier keer en dan neem je één lange pauze.
• Bedenk wanneer-dan-situaties: Bijvoorbeeld: wanneer je vijfhonderd woorden hebt geschreven, dan ga je lunchen. Of: wanneer je een gezonde maaltijd hebt gekookt, dan mag je verder met waar je mee bezig was.