Waarom prikkels mijden een slecht idee is

Minder prikkels is een goede oplossing tegen stress en overbelasting, maar ons brein heeft juist ook stimulatie nodig. Waarom jezelf afschermen van prikkels soms averechts werkt en hoe je beter leert doseren in plaats van te vermijden.

Prikkels zoveel mogelijk mijden, klinkt misschien als een goed idee, maar toch moet je daarmee oppassen. Ons brein kan bij te weinig stimulatie juist onderprikkeld en verveeld raken. Prikkels zijn óók brandstof voor ons brein. Daarom maken experts zich bijvoorbeeld zorgen over het fenomeen dat schoolkinderen met een noise canceling-koptelefoon in de klas mogen zitten.

‘Af en toe een uurtje het lawaai van de wereld niet hoeven horen, kan heel aangenaam zijn’, legt neurobioloog Brankele Frank uit. ‘Maar doe je dat te vaak en te lang, dan went je brein daaraan en ga je normale geluiden al te veel vinden. Je verlaagt de grens van wat je aankunt en raakt daardoor alleen maar verder van huis.’

Wie door omstandigheden ernstig overprikkeld is, moet uiteraard eerst herstellen en kalmeren. Maar daarna is het goed om het zo snel mogelijk gedoseerd weer op te bouwen. Spreek bijvoorbeeld met vrienden af om te gaan wandelen in plaats van in een druk café te gaan zitten. Of doe een zonnebril op in een volle trein, maar zet hem tijdens de wandeling van het station naar werk af. Ga na je werk wel naar die borrel, maar plan tussendoor een half uur in voor wat tijd alleen. Dat helpt om het beter vol te houden en je tolerantie langzaam weer te vergroten.

Vergelijk overprikkeling met spierpijn

Wat ook veel uitmaakt, is welke betekenis je aan overprikkeling geeft, blijkt uit onderzoek van klinisch neuropsycholoog aan het Amsterdam UMC Irene Huenges Wajer. Ze doet onderzoek naar prikkelgevoeligheid, specifiek na hersenletsel. ‘Als je het als iets heel ernstigs labelt, dan ga je vermijdend gedrag vertonen waardoor je tolerantie verlaagt. Terwijl als je overprikkeling gewoon ziet als iets wat nou eenmaal af en toe gebeurt, even wat gas terugneemt en het dan weer opbouwt, dan is er niet zoveel aan de hand’, zegt ze.

Doe de test: Hoeveel prikkels vind je prettig?

Volgens Huenges Wajer kun je overprikkeling vergelijken met spierpijn. ‘Daarvan denken we ook niet: ik moet echt nooit meer sporten, maar eerder: ik ben duidelijk niets gewend en heb meer training nodig.’

Dat betekent natuurlijk niet dat je het niet serieus moet nemen. ‘Daar gaat de vergelijking met spierpijn ook op: train je keihard door ondanks protesten van je lichaam, dan heb je zo een blessure te pakken. Bij langdurige overprikkeling kun je een burn-out-achtige klachten krijgen. Maar als het af en toe even te veel is, dan helpt het om dat niet groter maken dan het is.’

Leer omgaan met overprikkeling: In onze online training Omgaan met overprikkeling leer je hoe je weer meer rust in je hoofd en je lijf krijgt. In zes sessies begrijp je wat overprikkeling precies is, herken je eerder de signalen van overprikkeling, weet je wat helpt om sneller te herstellen en kun je beter omgaan met prikkelverschillen thuis en op werk.